بامدادان که ز خلوتگه کاخ ابداع-همراه با معنی و تفسیر

بامدادان که ز خلوتگه کاخ ابداع

حافظ-غزل شماره 293

بامدادان که ز خلوتگه کاخ ابداع

شمع خاور فکند بر همه اطراف شعاع

برکشد آینه از جیب افق چرخ و در آن

بنماید رخ گیتی به هزاران انواع

در زوایای طربخانه ی جمشید فلک

ارغنون ساز کند زهره به آهنگ سماع

چنگ در غلغله آید که کجا شد منکر

جام در قهقهه آید که کجا شد منّاع

وضع دوران بنگر ساغر عشرت برگیر

که به هر حالتی این است بهین اوضاع

طرّه ی شاهد دنیی همه بند است و فریب

عارفان بر سر این رشته نجویند نزاع

عمر خسرو طلب ار نفع جهان می‌خواهی

که وجودی ست عطابخش کریم نفاع

مظهر لطف ازل روشنی چشم امل

جامع علم و عمل جان جهان شاه شجاع

معنی بیت های نخستین

۱. بامدادان که ز خلوتگه کاخ ابداع / شمع خاور فکند بر همه اطراف شعاع:
حافظ می‌گوید که بامدادان از خلوتگاه کاخ ابداع (آفرینش) شمع خاور (خورشید) بر همه اطراف شعاع می‌افکند. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.

۲. برکشد آینه از جیب افق چرخ و در آن / بنماید رخ گیتی به هزاران انواع:
حافظ می‌گوید که آینه از جیب افق چرخ برکشد و در آن رخ گیتی را به هزاران انواع نشان می‌دهد. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.

۳. در زوایای طربخانه ی جمشید فلک / ارغنون ساز کند زهره به آهنگ سماع:
حافظ می‌گوید که در زوایای طربخانه‌ی جمشید فلک (آسمان) زهره ارغنون (ساز) به آهنگ سماع می‌سازد. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.

۴. چنگ در غلغله آید که کجا شد منکر / جام در قهقهه آید که کجا شد منّاع:
حافظ می‌گوید که چنگ در غلغله (شور و شوق) می‌آید که کجا شد منکر (انکارکننده) و جام در قهقهه (خنده) می‌آید که کجا شد منّاع (مانع). این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.

معنی بیت های پایانی

۵. وضع دوران بنگر ساغر عشرت برگیر / که به هر حالتی این است بهین اوضاع:
حافظ می‌گوید که وضع دوران (دنیا) را بنگر و ساغر عشرت (شراب شادی) برگیر، زیرا در هر حالتی این بهترین اوضاع است. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.

۶. طرّه ی شاهد دنیی همه بند است و فریب / عارفان بر سر این رشته نجویند نزاع:
حافظ می‌گوید که طرّه‌ی شاهد دنیی (معشوق) همه بند (دام) و فریب است و عارفان بر سر این رشته نزاع نمی‌جویند. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.

۷. عمر خسرو طلب ار نفع جهان می‌خواهی / که وجودی ست عطابخش کریم نفاع:
حافظ می‌گوید که اگر نفع جهان می‌خواهی، عمر خسرو (شاه) را طلب کن، زیرا وجودی عطابخش و کریم نفاع (بخشنده) است. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.

۸. مظهر لطف ازل روشنی چشم امل / جامع علم و عمل جان جهان شاه شجاع:
حافظ می‌گوید که مظهر لطف ازل (خداوند) روشنی چشم امید است و جامع علم و عمل، جان جهان شاه شجاع است. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.

تفسیر شعر

حافظ در این شعر با توصیف زیبایی‌های طبیعت و طلوع خورشید، به شکوه آفرینش و نظم جهان اشاره می‌کند. او از طربخانه‌ی فلک و نوای موسیقی زهره سخن می‌گوید که فضایی شاد و روح‌نواز ایجاد می‌کند. حافظ مخاطب را به لذت بردن از زندگی و نوشیدن ساغر عشرت دعوت می‌کند، زیرا هر حالتی در این دنیا گذراست و بهترین کار، شاد زیستن است. او با اشاره به فریبندگی دنیا، عارفان را از درگیری با امور فانی برحذر می‌دارد و تأکید می‌کند که عمر کوتاه است و باید از آن بهره‌ی معنوی برد.

در پایان، حافظ به ستایش شاه شجاع می‌پردازد و او را مظهر لطف الهی و روشنی‌بخش امیدها می‌خواند.

غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی

واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.