قسم به حشمت و جاه و جلال شاه شجاع-همراه با معنی و تفسیر

قسم به حشمت و جاه و جلال شاه شجاع

---

حافظ-غزل شماره 292

 

قسم به حشمت و جاه و جلال شاه شجاع

که نیست با کسم از بهر مال و جاه نزاع

شراب خانگیم بس می مغانه بیار

حریف باده رسید ای رفیق توبه وداع

خدای را به می‌ام شست و شوی خرقه کنید

که من نمی‌شنوم بوی خیر از این اوضاع

ببین که رقص کنان می‌رود به ناله ی چنگ

کسی که رخصه نفرمودی استماع سماع

به عاشقان نظری کن به شکر این نعمت

که من غلام مطیعم تو پادشاه مطاع

به فیض جرعه ی جام تو تشنه‌ایم ولی

نمی‌کنیم دلیری نمی‌دهیم صداع

جبین و چهره ی حافظ خدا جدا مکناد

ز خاک بارگه کبریای شاه شجاع

---

معنی بیت های نخستین

۱. قسم به حشمت و جاه و جلال شاه شجاع / که نیست با کسم از بهر مال و جاه نزاع:
حافظ می‌گوید که به حشمت و جاه و جلال شاه شجاع قسم می‌خورد که با کسی برای مال و جاه نزاع ندارد. این بیت نشان‌دهنده‌ی وفاداری و احترام او به شاه است.

۲. شراب خانگیم بس می مغانه بیار / حریف باده رسید ای رفیق توبه وداع:
حافظ می‌گوید که شراب خانگی‌اش بس است و از رفیق می‌خواهد که می مغانه (شراب) بیاورد، زیرا حریف باده (شراب) رسیده است و توبه وداع کرده است. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.

۳. خدای را به می‌ام شست و شوی خرقه کنید / که من نمی‌شنوم بوی خیر از این اوضاع:
حافظ می‌گوید که به خداوند قسم، خرقه‌اش را با می شست و شو کنید، زیرا او بوی خیر از این اوضاع نمی‌شنود. این بیت نشان‌دهنده‌ی بی‌اعتنایی او به تظاهر و ریاکاری است.

۴. ببین که رقص کنان می‌رود به ناله ی چنگ / کسی که رخصه نفرمودی استماع سماع:
حافظ می‌گوید که ببین کسی که رخصه‌ی سماع (شنیدن موسیقی) نداده است، به ناله‌ی چنگ رقص‌کنان می‌رود. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.

معنی  بیت های پایانی

۵. به عاشقان نظری کن به شکر این نعمت / که من غلام مطیعم تو پادشاه مطاع:
حافظ می‌گوید که به عاشقان نظری کن و به شکر این نعمت که او غلام مطیع و تو پادشاه مطاع (فرمانبردار) هستی. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و وفاداری اوست.

۶. به فیض جرعه ی جام تو تشنه‌ایم ولی / نمی‌کنیم دلیری نمی‌دهیم صداع:
حافظ می‌گوید که به فیض جرعه‌ی جام تو (معشوق) تشنه‌ایم، اما دلیری نمی‌کنیم و صداع (سردرد) نمی‌دهیم. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.

۷. جبین و چهره ی حافظ خدا جدا مکناد / ز خاک بارگه کبریای شاه شجاع:
حافظ می‌گوید که خداوند جبین و چهره‌ی او را از خاک بارگاه کبریای شاه شجاع جدا نکند. این بیت نشان‌دهنده‌ی وفاداری و احترام او به شاه است.

تفسیر شعر

حافظ در این شعر با ستایش از شاه شجاع، تأکید می‌کند که او به مال و جاه دنیا علاقه‌ای ندارد و تنها به شراب و عشق دل بسته است. او از رفیقان می‌خواهد که توبه را کنار بگذارند و به باده‌نوشی روی آورند، زیرا اوضاع جهان را پر از فساد و بی‌خیری می‌بیند. حافظ با توصیف حالات عاشقانه و سماع‌گونه، از شاه شجاع می‌خواهد که به عاشقان نظر کند و نعمت‌هایش را شکرگزار باشد. او خود را مطیع و فرمانبردار شاه می‌داند و آرزو می‌کند که همیشه در خدمت او بماند.

در پایان، حافظ با فروتنی از شاه می‌خواهد که او را از لطف و عنایت خود محروم نکند و همیشه در پناه او باشد.

---

غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی

واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.