زلف آشفته و خوی کرده و خندان لب و مست-همراه با معنی و تفسیر

زلف آشفته و خوی کرده و خندان لب و مست

حافظ-غزل شماره 26

زلف آشفته و خوی کرده و خندان لب و مست

پیرهن چاک و غزلخوان و صراحی در دست

نرگسش عربده جوی و لبش افسوس کنان

نیم شب دوش به بالین من آمد بنشست

سر فرا گوش من آورد به آواز حزین

گفت ای عاشق دیرینه ی من خوابت هست

عاشقی را که چنین باده ی شبگیر دهند

کافر عشق بود گر نشود باده پرست

برو ای زاهد و بر دردکشان خرده مگیر

که ندادند جز این تحفه به ما روز الست

آنچه او ریخت به پیمانه ی ما نوشیدیم

اگر از خمر بهشت است وگر باده ی مست

خنده ی جام می و زلف گره گیر نگار

ای بسا توبه که چون توبه ی حافظ بشکست

معنی بیت های نخستین

۱. زلف آشفته و خوی کرده و خندان لب و مست / پیرهن چاک و غزلخوان و صراحی در دست:
معشوق با موهای پریشان، رخساری معطر، لبانی خندان و چشمانی مست، با پیراهنی چاک‌دار و غزلی بر لب و صراحی‌ای در دست ظاهر شد. این بیت تصویری پرتحرک و جذاب از معشوق را ترسیم می‌کند که هم شورانگیز است و هم بی‌پروا.

۲. نرگسش عربده جوی و لبش افسوس کنان / نیم شب دوش به بالین من آمد بنشست:
چشمان نرگس‌وارش جست‌وجوی شراب می‌کرد و لبش در حال افسوس بود. دوش نیمه‌شب به بالین من آمد و نشست. حافظ در این بیت، معشوق را در لحظه‌ای صمیمی و خودمانی توصیف می‌کند که به دیدار عاشق می‌شتابد.

۳. سر فرا گوش من آورد به آواز حزین / گفت ای عاشق دیرینه ی من خوابت هست:
سرش را به گوش من نزدیک کرد و با صدایی غمگین گفت: «ای عاشق دیرینه‌ی من، آیا خوابیده‌ای؟» این بیت لحظه‌ای عاطفی و پراحساس را نشان می‌دهد که معشوق با نرمی و مهر با عاشق سخن می‌گوید.

۴. عاشقی را که چنین باده ی شبگیر دهند / کافر عشق بود گر نشود باده پرست:
عاشقی که چنین باده‌ی شبگیر (شراب ناب) به او بدهند، اگر باده‌پرست نشود، کافر عشق است. حافظ در این بیت شراب را نماد عشق حقیقی می‌داند و بی‌اعتنایی به آن را ناسپاسی می‌خواند.

معنی بیت های پایانی

۵. برو ای زاهد و بر دردکشان خرده مگیر / که ندادند جز این تحفه به ما روز الست:
ای زاهد، برو و بر رنجدیدگان عشق خرده مگیر، چرا که در روز الست (پیمان نخستین) جز این تحفه (عشق) به ما نداده‌اند. این بیت اشاره به پیمان الهی با انسان‌ها دارد که عشق، موهبتی ذاتی برای آنهاست.

۶. آنچه او ریخت به پیمانه ی ما نوشیدیم / اگر از خمر بهشت است وگر باده ی مست:
هرچه او در پیمانه‌ی ما ریخت، نوشیدیم؛ خواه شراب بهشت باشد، خواه می دنیوی. حافظ در این بیت تسلیم کامل در برابر اراده‌ی معشوق را نشان می‌دهد و هر آنچه از او می‌رسد، می‌پذیرد.

۷. خنده ی جام می و زلف گره گیر نگار / ای بسا توبه که چون توبه ی حافظ بشکست:
خنده‌ی جام می و موهای تابدار معشوق، باعث شدند که بسیاری توبه‌ها مانند توبه‌ی حافظ شکسته شود. این بیت به قدرت جذبه‌ی معشوق و ناتوانی عاشق در پایبندی به عهد و پیمان اشاره دارد.