رسید مژده که آمد بهار و سبزه دمید
حافظ-غزل شماره 239
رسید مژده که آمد بهار و سبزه دمید
وظیفه گر برسد مصرفش گل است و نبید
صفیر مرغ برآمد بط شراب کجاست
فغان فتاد به بلبل نقاب گل که کشید
ز میوههای بهشتی چه ذوق دریابد
هر آنکه سیب زنخدان شاهدی نگزید
مکن ز غصه شکایت که در طریق طلب
به راحتی نرسید آنکه زحمتی نکشید
ز روی ساقی مَهوَش گلی بچین امروز
که گرد عارض بستان خط بنفشه دمید
چنان کرشمه ی ساقی دلم ز دست ببرد
که با کسی دگرم نیست برگ گفت و شنید
من این مرقع رنگین چو گل بخواهم سوخت
که پیر باده فروشش به جرعهای نخرید
بهار میگذرد دادگسترا دریاب
که رفت موسم و حافظ هنوز می نچشید
معنی بیت های نخستین
۱. رسید مژده که آمد بهار و سبزه دمید / وظیفه گر برسد مصرفش گل است و نبید:
مژده رسید که بهار آمد و سبزه رویید. اگر وظیفهای (هدیه یا انعام) برسد، مصرف آن گل و شراب است. این بیت به آغاز بهار و شادیهای آن اشاره دارد. حافظ از گل و شراب به عنوان نماد شادی و لذت یاد میکند.
۲. صفیر مرغ برآمد بط شراب کجاست / فغان فتاد به بلبل نقاب گل که کشید:
آواز مرغ بلند شد و بط شراب (جام شراب) کجاست؟ بلبل فغان کرد که نقاب گل را کنار زد. این بیت به زیبایی بهار و شادیهای آن اشاره دارد. حافظ از شراب و گل به عنوان نماد لذت و نشاط استفاده میکند.
۳. ز میوههای بهشتی چه ذوق دریابد / هر آنکه سیب زنخدان شاهدی نگزید:
چه کسی از میوههای بهشتی لذت میبرد، اگر سیب زنخدان معشوقی را انتخاب نکرده باشد؟ این بیت به زیبایی و جذابیت معشوق اشاره دارد. حافظ میگوید لذت واقعی در عشق و زیبایی معشوق است.
۴. مکن ز غصه شکایت که در طریق طلب / به راحتی نرسید آنکه زحمتی نکشید:
از غصه شکایت نکن، چرا که در راه رسیدن به مقصود، کسی به راحتی نمیرسد مگر اینکه زحمت بکشد. این بیت به ارزش تلاش و پشتکار اشاره دارد. حافظ بیان میکند که موفقیت بدون زحمت ممکن نیست.
معنی بیت های پایانی
۵. ز روی ساقی مَهوَش گلی بچین امروز / که گرد عارض بستان خط بنفشه دمید:
از روی ساقی ماهرویت امروز گلی بچین، چرا که بر چهره بستان خط بنفشه (زیبایی) نمایان شده است. این بیت به زیبایی و لذتهای زندگی اشاره دارد. حافظ از ساقی و گل به عنوان نماد زیبایی و شادی یاد میکند.
۶. چنان کرشمه ی ساقی دلم ز دست ببرد / که با کسی دگرم نیست برگ گفت و شنید:
ساقی چنان ناز و ادا کرد که دلم را برد و دیگر با کسی حرفی برای گفتن ندارم. این بیت به جذابیت و تأثیر ساقی اشاره دارد. حافظ بیان میکند که ساقی چنان دلرباست که او را مجذوب خود کرده است.
۷. من این مرقع رنگین چو گل بخواهم سوخت / که پیر باده فروشش به جرعهای نخرید:
من این جام رنگین را مانند گل میخواهم بسوزانم، چرا که پیر بادهفروش آن را حتی به یک جرعه شراب نخرید. این بیت به ناامیدی و بیاعتنایی دیگران اشاره دارد. حافظ از جام رنگین به عنوان نماد آرزوهایش یاد میکند که بیارزش شده است.
۸. بهار میگذرد دادگسترا دریاب / که رفت موسم و حافظ هنوز می نچشید:
بهار در حال گذر است، ای دادگر (ساقی)، دریاب (شراب بده)، چرا که فصل بهار رفت و حافظ هنوز شراب نچشیده است. این بیت به گذر زمان و از دست رفتن فرصتها اشاره دارد. حافظ از ساقی میخواهد که شراب بدهد قبل از اینکه بهار به پایان برسد.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.
