مسلمانان مرا وقتی دلی بود-همراه با معنی و تفسیر

مسلمانان مرا وقتی دلی بود

حافظ-غزل شماره 217

مسلمانان مرا وقتی دلی بود

که با وی گفتمی گر مشکلی بود

به گردابی چو می‌افتادم از غم

به تدبیرش امید ساحلی بود

دلی همدرد و یاری مصلحت بین

که استظهار هر اهل دلی بود

ز من ضایع شد اندر کوی جانان

چه دامنگیر یارب منزلی بود

هنر بی‌عیب حرمان نیست لیکن

ز من محروم‌تر کی سائلی بود

بر این جان پریشان رحمت آرید

که وقتی کاردانی کاملی بود

مرا تا عشق تعلیم سخن کرد

حدیثم نکته ی هر محفلی بود

مگو دیگر که حافظ نکته‌دان است

که ما دیدیم و محکم جاهلی بود

معنی بیت های نخستین

۱. مسلمانان مرا وقتی دلی بود / که با وی گفتمی گر مشکلی بود:
ای مسلمانان، زمانی دلی داشتم که اگر مشکلی پیش می‌آمد، با او سخن می‌گفتم. حافظ در این بیت به یاد روزگاری اشاره می‌کند که دوستی دلسوز و همراه داشت. او از مخاطب می‌خواهد که بداند داشتن دوستی دلسوز در زندگی بسیار ارزشمند است. این بیت نشان‌دهنده‌ی نگاه حافظ به اهمیت دوستی و همراهی است.

۲. به گردابی چو می‌افتادم از غم / به تدبیرش امید ساحلی بود:
وقتی در گرداب غم می‌افتادم، به تدبیر او امید رسیدن به ساحل بود. حافظ در این بیت به نقش دوست در رهایی از غم اشاره می‌کند. او از مخاطب می‌خواهد که بداند دوست می‌تواند در رهایی از غم کمک‌کننده باشد. این بیت نشان‌دهنده‌ی نگاه حافظ به نقش دوست در رهایی از غم است.

۳. دلی همدرد و یاری مصلحت بین / که استظهار هر اهل دلی بود:
دلی همدرد و یاری مصلحت‌بین که پشتیبان هر اهل دلی بود. حافظ در این بیت به ویژگی‌های دوست دلسوز اشاره می‌کند. او از مخاطب می‌خواهد که بداند دوست دلسوز می‌تواند پشتیبان و همراه باشد. این بیت نشان‌دهنده‌ی نگاه حافظ به ویژگی‌های دوست دلسوز است.

۴. ز من ضایع شد اندر کوی جانان / چه دامنگیر یارب منزلی بود:
از من در کوی جانان (معشوق) ضایع شد، چه منزلی دامنگیر بود، ای خدا. حافظ در این بیت به رنج و اندوه خود در کوی معشوق اشاره می‌کند. او از مخاطب می‌خواهد که بداند کوی معشوق پر از رنج و اندوه است. این بیت نشان‌دهنده‌ی نگاه حافظ به رنج و اندوه در کوی معشوق است.

معنی بیت های پایانی

۵. هنر بی‌عیب حرمان نیست لیکن / ز من محروم‌تر کی سائلی بود:
هنر بی‌عیب باعث محرومیت نیست، اما چه کسی از من محروم‌تر بود؟ حافظ در این بیت به محرومیت خود اشاره می‌کند. او از مخاطب می‌خواهد که بداند محرومیت او بسیار است. این بیت نشان‌دهنده‌ی نگاه حافظ به محرومیت است.

۶. بر این جان پریشان رحمت آرید / که وقتی کاردانی کاملی بود:
بر این جان پریشان رحمت آورید، زیرا زمانی کاردانی کامل بود. حافظ در این بیت به آرزوی رحمت و کمک برای خود اشاره می‌کند. او از مخاطب می‌خواهد که بداند زمانی کاردانی کامل بوده است. این بیت نشان‌دهنده‌ی نگاه حافظ به آرزوی رحمت و کمک است.

۷. مرا تا عشق تعلیم سخن کرد / حدیثم نکته ی هر محفلی بود:
تا زمانی که عشق به من سخن گفتن آموخت، حدیث من نکته‌ی هر محفلی بود. حافظ در این بیت به نقش عشق در آموزش سخن گفتن اشاره می‌کند. او از مخاطب می‌خواهد که بداند عشق می‌تواند معلم خوبی باشد. این بیت نشان‌دهنده‌ی نگاه حافظ به نقش عشق در آموزش است.

۸. مگو دیگر که حافظ نکته‌دان است / که ما دیدیم و محکم جاهلی بود:
دیگر نگو که حافظ نکته‌دان است، زیرا ما دیدیم و محکم جاهل بود. حافظ در این بیت به فروتنی و خودانتقادی اشاره می‌کند. او از مخاطب می‌خواهد که بداند او نیز جاهل بوده است. این بیت نشان‌دهنده‌ی نگاه حافظ به فروتنی و خودانتقادی است.