دوستان دختر رز توبه ز مستوری کرد
حافظ-غزل شماره 141
دوستان دختر رز توبه ز مستوری کرد
شد سوی محتسب و کار به دستوری کرد
آمد از پرده به مجلس ، عرقش پاک کنید
تا نگویند حریفان که چرا دوری کرد
مژدگانی بده ای دل که دگر مطرب عشق
راه مستانه زد و چاره ی مخموری کرد
نه به هفت آب که رنگش به صد آتش نرود
آنچه با خرقه ی زاهد می انگوری کرد
غنچه ی گلبن وصلم ز نسیمش بشکفت
مرغ خوشخوان طرب از برگِ گل سوری کرد
حافظ افتادگی از دست مده زآنکه حسود
عرض و مال و دل و دین در سر مغروری کرد
معنی بیت های نخستین
۱. دوستان دختر رز توبه ز مستوری کرد / شد سوی محتسب و کار به دستوری کرد:
حافظ با طنز ظریفانه اشاره میکند که شراب (دختر رز) از پنهانکاری توبه کرده و آشکارا به نزد محتسب (مامور اجرای شریعت) رفته و کارش را به دستور او انجام میدهد. این بیت به ریاکاری اجتماعی اشاره دارد که حتی مینباید علنی میشود.
۲. آمد از پرده به مجلس ، عرقش پاک کنید / تا نگویند حریفان که چرا دوری کرد:
اکنون که شراب از پنهانکاری بیرون آمده، باید آثارش را پاک کرد تا میهمانان نگویند چرا از جمع دوری میگزیدی. این بیت به ظاهر سازی و پنهان کاری در جامعه اشاره دارد که گاه ناگزیر مینماید.
۳. مژدگانی بده ای دل که دگر مطرب عشق / راه مستانه زد و چاره ی مخموری کرد:
حافظ به دل خود بشارت میدهد که مطرب عشق باز هم راه مستی در پیش گرفته و درمان مخموری (خماری) را یافته است. این بیت نشاندهنده بازگشت شادی و نشاط به زندگی شاعر است.
معنی بیت های پایانی
۴. نه به هفت آب که رنگش به صد آتش نرود / آنچه با خرقه ی زاهد می انگوری کرد:
حافظ اشاره میکند که آن لکهای که شراب بر خرقه زاهد گذاشته، نه با هفت آب که با صد آتش هم پاک نمیشود. این بیت به تأثیر عمیق تجربههای راستین اشاره دارد که در وجود انسان ماندگار میشود.
۵. غنچه ی گلبن وصلم ز نسیمش بشکفت / مرغ خوشخوان طرب از برگِ گل سوری کرد:
غنچه باغ وصال من از نسیم عشق شکفته شد و مرغ خوشخوان شادی از برگهای گل سرخ آواز خواند. این بیت تصویری زیبا از شکوفایی عشق و شادی در زندگی شاعر ترسیم میکند.
۶. حافظ افتادگی از دست مده زآنکه حسود / عرض و مال و دل و دین در سر مغروری کرد:
حافظ به خودش توصیه میکند که فروتنی را از دست ندهد، چرا که حسادت، آبرو، مال، دل و دین آدم مغرور را تباه میکند. این بیت پایانی هشداری است درباره خطرات غرور و اهمیت حفظ تواضع.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.
