دلبر برفت و دلشدگان را خبر نکرد-همراه با معنی و تفسیر

دلبر برفت و دلشدگان را خبر نکرد

حافظ-غزل شماره 139

دلبر برفت و دلشدگان را خبر نکرد

یاد حریف شهر و رفیق سفر نکرد

یا بخت من طریق مروّت فروگذاشت

یا او به شاهراه طریقت گذر نکرد

گفتم مگر به گریه دلش مهربان کنم

چون سخت بود در دل سنگش اثر نکرد

شوخی مکن که مرغ دل بی قرار من

سودای دام عاشقی از سر به درنکرد

هر کس که دید روی تو بوسید چشم من

کاری که کرد دیده ی من بی نظر نکرد

من ایستاده تا کنمش جان فدا چو شمع

او خود گذر به ما چو نسیم سحر نکرد

معنی بیت های نخستین

۱. دلبر برفت و دلشدگان را خبر نکرد / یاد حریف شهر و رفیق سفر نکرد:
حافظ با اندوه بیان می‌کند که معشوق بی‌خبر رفت و حتی به عاشقان وفادارش هم نگفت. نه یادی از دوستان شهر کرد و نه به همراهان سفرش توجهی نشان داد. این بیت، بی‌اعتنایی معشوق و تنهایی عاشق را به تصویر می‌کشد.

۲. یا بخت من طریق مروّت فروگذاشت / یا او به شاهراه طریقت گذر نکرد:
حافظ دو احتمال می‌دهد: یا بخت من راه مروت و وفا را رها کرد، یا معشوق هرگز از مسیر درست عشق (شاهراه طریقت) عبور نکرد. این بیت، تردید بین تقدیر و بی‌وفایی معشوق را نشان می‌دهد.

۳. گفتم مگر به گریه دلش مهربان کنم / چون سخت بود در دل سنگش اثر نکرد:
عاشق امید داشت که با اشک‌هایش دل معشوق را نرم کند، اما دل او مانند سنگ سخت بود و تاثیری نپذیرفت. این بیت، ناامیدی از تغییر دل معشوق را با تشبیه زیبایی بیان می‌کند.

معنی بیت های پایانی

۴. شوخی مکن که مرغ دل بی قرار من / سودای دام عاشقی از سر به درنکرد:
حافظ به معشوق هشدار می‌دهد که شوخی نکند، چون مرغ دل بی‌قرارش هرگز از دام عشق رها نشده است. این بیت، اسارت همیشگی عاشق در دام عشق را نشان می‌دهد.

۵. هر کس که دید روی تو بوسید چشم من / کاری که کرد دیده ی من بی نظر نکرد:
هر کس که صورت تو را دید، چشم‌های مرا بوسید (از حسادت)، اما کاری که چشم من کرد (نگاه عاشقانه)، هیچ بیننده‌ای نتوانست انجام دهد. این بیت، اصالت نگاه عاشق را در مقایسه با دیگران برجسته می‌کند.

۶. من ایستاده تا کنمش جان فدا چو شمع / او خود گذر به ما چو نسیم سحر نکرد:
عاشق مانند شمع آماده بود تا جانش را فدا کند، اما معشوق حتی مانند نسیم صبحگاهی هم به سویش نیامد. این بیت با تضاد بین فداکاری عاشق و بی‌اعتنایی معشوق، عمق دل‌شکستگی را نشان می‌دهد.