بیا و کشتی ما در شط شراب انداز
حافظ-غزل شماره 263
بیا و کشتی ما در شط شراب انداز
خروش و ولوله در جان شیخ و شاب انداز
مرا به کشتی باده درافکن ای ساقی
که گفته‌اند نکویی کن و در آب انداز
ز کوی میکده برگشته‌ام ز راه خطا
مرا دگر ز کرم با ره صواب انداز
بیار زان می گلرنگ مشک بو جامی
شرار رشک و حسد در دل گلاب انداز
اگر چه مست و خرابم تو نیز لطفی کن
نظر بر این دل سرگشته ی خراب انداز
به نیمشب اگرت آفتاب می‌باید
ز روی دختر گلچهر رز نقاب انداز
مهل که روز وفاتم به خاک بسپارند
مرا به میکده بر در خم شراب انداز
ز جور چرخ چو حافظ به جان رسید دلت
به سوی دیو محن ناوک شهاب انداز
معنی بیت های نخستین
۱. بیا و کشتی ما در شط شراب انداز / خروش و ولوله در جان شیخ و شاب انداز:
حافظ می‌گوید: بیا و کشتی ما را در شط شراب (رودخانه‌ی شراب) بینداز و خروش و ولوله را در جان شیخ و شاب (زاهد و جوان) ایجاد کن. او تأکید می‌کند که شراب نماد عشق و رهایی است و می‌تواند حتی زاهدان و جوانان را به وجد آورد. این بیت نشان‌دهنده‌ی قدرت شراب در ایجاد شور و شادی است.
۲. مرا به کشتی باده درافکن ای ساقی / که گفته‌اند نکویی کن و در آب انداز:
حافظ خطاب به ساقی می‌گوید: مرا به کشتی باده (شراب) درافکن، چرا که گفته‌اند نکویی کن و در آب بینداز. او تأکید می‌کند که شراب می‌تواند انسان را به آرامش و رهایی برساند. این بیت نشان‌دهنده‌ی اهمیت شراب به عنوان نماد رهایی و آرامش است.
۳. ز کوی میکده برگشته‌ام ز راه خطا / مرا دگر ز کرم با ره صواب انداز:
حافظ می‌گوید: از کوی میکده (محل شراب) برگشته‌ام و از راه خطا دوری کرده‌ام، پس مرا دوباره از روی کرم به راه صواب (راه درست) بینداز. او تأکید می‌کند که شراب می‌تواند انسان را از گمراهی نجات دهد. این بیت نشان‌دهنده‌ی نقش شراب در هدایت انسان به سوی درستی است.
۴. بیار زان می گلرنگ مشک بو جامی / شرار رشک و حسد در دل گلاب انداز:
حافظ خطاب به ساقی می‌گوید: از آن شراب گلرنگ و خوشبو جامی بیاور و شرر رشک و حسد را در دل گلاب (شراب) بینداز. او تأکید می‌کند که شراب می‌تواند احساسات منفی مانند رشک و حسد را از بین ببرد. این بیت نشان‌دهنده‌ی قدرت شراب در ایجاد آرامش و از بین بردن احساسات منفی است.
معنی بیت های پایانی
۵. اگر چه مست و خرابم تو نیز لطفی کن / نظر بر این دل سرگشته ی خراب انداز:
حافظ می‌گوید: اگرچه مست و خراب هستم، تو نیز لطفی کن و نگاهی به این دل سرگشته‌ی خراب بینداز. او تأکید می‌کند که حتی در حالت مستی نیز نیاز به توجه و لطف دارد. این بیت نشان‌دهنده‌ی نیاز عاشق به توجه معشوق است.
۶. به نیمشب اگرت آفتاب می‌باید / ز روی دختر گلچهر رز نقاب انداز:
حافظ می‌گوید: اگر در نیمه‌شب به آفتاب نیاز داری، نقاب از روی دختر گلچهر (معشوق) بردار. او تأکید می‌کند که زیبایی معشوق مانند آفتاب می‌تواند تاریکی‌ها را از بین ببرد. این بیت نشان‌دهنده‌ی قدرت زیبایی معشوق در روشن‌کردن زندگی است.
۷. مهل که روز وفاتم به خاک بسپارند / مرا به میکده بر در خم شراب انداز:
حافظ می‌گوید: مگذار که روز وفاتم مرا به خاک بسپارند، بلکه مرا به میکده (محل شراب) و بر در خم شراب بینداز. او تأکید می‌کند که حتی پس از مرگ نیز می‌خواهد با شراب و عشق همراه باشد. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق حافظ به شراب و رهایی است.
۸. ز جور چرخ چو حافظ به جان رسید دلت / به سوی دیو محن ناوک شهاب انداز:
حافظ می‌گوید: وقتی از جور چرخ (ظلم دنیا) مانند حافظ به جان رسیدی، به سوی دیو محن (شیطانی که مشکلات ایجاد می‌کند) ناوک شهاب (تیر آتشین) بینداز. او تأکید می‌کند که باید در برابر مشکلات قوی و مقاوم بود. این بیت نشان‌دهنده‌ی مقاومت حافظ در برابر سختی‌های زندگی است.
تفسیر کامل شعر
حافظ با دعوت به می‌نوشی و شادی، از ساقی می‌خواهد که کشتی زندگی‌اش را در دریای شراب رها کند و غم‌ها را از دلش بزداید. او از گذشته‌ی خود در راه خطا ابراز پشیمانی می‌کند و از ساقی می‌خواهد که با لطفش، او را به راه راست هدایت کند. حافظ از شراب گلرنگ و خوشبو سخن می‌گوید و آرزو می‌کند که حسد و رشک از دلش دور شود. او با اشاره به زیبایی معشوق، از ساقی می‌خواهد که نقاب از رویش بردارد و روشنایی بخش زندگی‌اش شود.
در پایان، حافظ از ساقی می‌خواهد که پس از مرگ، او را در میکده به خاک بسپارند و از جور روزگار به ستاره‌ای شهاب‌وار پناه ببرد تا از شر دیو محنت رها شود.
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.