ساقی به نور باده برافروز جام ما-همراه با معنی و تفسیر

ساقی به نور باده برافروز جام ما

حافظ-غزل شماره 11

ساقی به نور باده برافروز جام ما

مطرب بگو که کار جهان شد به کام ما

ما در پیاله عکس رخ یار دیده‌ایم

ای بی‌خبر ز لذت شرب مدام ما

هرگز نمیرد آن که دلش زنده شد به عشق

ثبت است بر جریده ی عالم دوام ما

چندان بود کرشمه و ناز سهی قدان

کاید به جلوه سرو صنوبرخرام ما

ای باد اگر به گلشن احباب بگذری

زنهار عرضه ده بر جانان پیام ما

گو نام ما ز یاد به عمدا چه می‌بری

خود آید آنکه یاد نیاری ز نام ما

مستی به چشم شاهد دلبند ما خوشست

زان رو سپرده‌اند به مستی زمام ما

ترسم که صرفه‌ای نبرد روز بازخواست

نان حلال شیخ ز آب حرام ما

حافظ ز دیده دانه ی اشکی همی‌فشان

باشد که مرغ وصل کند قصد دام ما

دریای اخضر فلک و کشتی هلال

هستند غرق نعمت حاجی قوام ما

معنی بیت های نخستین

۱. ساقی به نور باده برافروز جام ما / مطرب بگو که کار جهان شد به کام ما:
ساقی، جام ما را با نور شراب روشن کن و مطرب اعلام کن که همه‌ی جهان مطابق میل ما شده است. این بیت نشان‌دهنده‌ی شادی و سرور است، گویی همه چیز به نفع شاعر رقم خورده. حافظ از باده به عنوان نماد روشنایی و شادی یاد می‌کند.

۲. ما در پیاله عکس رخ یار دیده‌ایم / ای بی‌خبر ز لذت شرب مدام ما:
ما در پیاله، تصویر یار را دیده‌ایم و تو ای کسی که از لذت نوشیدن مداوم شراب بی‌خبری! حافظ اشاره می‌کند که عاشقان در شراب، چهره‌ی معشوق را می‌بینند. این بیت بیانگر حالتی از مستی و عشق است.

۳. هرگز نمیرد آن که دلش زنده شد به عشق / ثبت است بر جریده ی عالم دوام ما:
کسی که دلش با عشق زنده شده، هرگز نمی‌میرد و نام ما در دفتر جهان ماندگار است. حافظ باور دارد که عشق جاودانگی می‌بخشد و نام عاشقان در تاریخ باقی می‌ماند.

۴. چندان بود کرشمه و ناز سهی قدان / کاید به جلوه سرو صنوبرخرام ما:
ناز و اداهای قدبلندان آنقدر زیاد است که سرو و صنوبر در برابر خرامیدن ما جلوه‌گری می‌کنند. این بیت به زیبایی و غرور معشوق اشاره دارد که حتی طبیعت را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد.

۵. ای باد اگر به گلشن احباب بگذری / زنهار عرضه ده بر جانان پیام ما:
ای باد، اگر به بستان دوستان گذر کردی، با احتیاط پیام ما را به یار برسان. حافظ از باد به عنوان پیام‌رسان استفاده می‌کند و آرزو می‌کند پیامش به معشوق برسد.

معنی بیت های پایانی

۶. گو نام ما ز یاد به عمدا چه می‌بری / خود آید آنکه یاد نیاری ز نام ما:
بگو چرا عمداً نام ما را از یاد می‌بری؟ روزی خواهد آمد که تو نیز نام ما را فراموش نکنی. این بیت اشاره به بی‌وفایی معشوق دارد، اما شاعر امیدوار است که روزی یادش در دل یار بماند.

۷. مستی به چشم شاهد دلبند ما خوشست / زان رو سپرده‌اند به مستی زمام ما:
مستی در چشم معشوق ما زیباست و به همین دلیل، زمام کارها را به دست مستی سپرده‌اند. حافظ مستی را نه‌تنها نکوهش نمی‌کند، بلکه آن را وسیله‌ای برای رسیدن به معشوق می‌داند.

۸. ترسم که صرفه‌ای نبرد روز بازخواست / نان حلال شیخ ز آب حرام ما:
می‌ترسم روز قیامت، نان حلال شیخ در برابر شراب حرام ما سودی نداشته باشد. این بیت نقدی به ریاکاری برخی متشرعان است که ظاهراً پرهیزگارند اما باطنی آلوده دارند.

۹. حافظ ز دانه دانه ی اشکی همی‌فشان / باشد که مرغ وصل کند قصد دام ما:
حافظ دانه‌دانه اشک می‌ریزد، شاید مرغ وصل (رسیدن به یار) به دام ما بیفتد. این بیت بیانگر امیدواری شاعر به وصال معشوق است، هرچند با رنج و اشک همراه باشد.

۱۰. دریای اخضر فلک و کشتی هلال / هستند غرق نعمت حاجی قوام ما:
آسمانِ سبزِ دریاخوان و ماهِ هلال، غرق در نعمت‌های حاجی قوام هستند. این بیت احتمالاً اشاره به حامی حافظ دارد که نعمت‌هایش حتی آسمان و ماه را تحت تأثیر قرار داده است.