دیرست که دلدار پیامی نفرستاد
حافظ-غزل شماره 109
دیرست که دلدار پیامی نفرستاد
ننوشت سلامی و کلامی نفرستاد
صد نامه فرستادم و آن شاه سواران
پیکی ندوانید و سلامی نفرستاد
سوی من وحشی صفت عقل رمیده
آهوروشی کبک خرامی نفرستاد
دانست که خواهد شدنم مرغ دل از دست
وز آن خط چون سلسله دامی نفرستاد
فریاد که آن ساقی شکرلب سرمست
دانست که مخمورم و جامی نفرستاد
چندانکه زدم لاف کرامات و مقامات
هیچم خبر از هیچ مقامی نفرستاد
حافظ به ادب باش که واخواست نباشد
گر شاه پیامی به غلامی نفرستاد
معنی بیت های نخستین
1. دیرست که دلدار پیامی نفرستاد / ننوشت سلامی و کلامی نفرستاد:
مدتی طولانی است که یار عزیز هیچ پیامی برایم نفرستاده است، نه سلامی و نه سخنی. این بیت بیانگر انتظار دردناک عاشق برای دریافت نشانهای از معشوق است که بیپاسخ مانده.
2. صد نامه فرستادم و آن شاه سواران / پیکی ندوانید و سلامی نفرستاد:
با وجود صدها نامهای که فرستادم، آن شاه سوار حتی پیکی نفرستاد تا سلام مرا پاسخ دهد. حافظ در این بیت به بیاعتنایی معشوق اشاره میکند که با وجود اصرار عاشق، پاسخی نمیدهد.
3. سوی من وحشی صفت عقل رمیده / آهوروشی کبک خرامی نفرستاد:
عقل وحشیصفت من گریخته است، اما هیچ پیامآور آرامقدمی (مانند کبک) برای بازگرداندن آن نیامده است. این بیت نشاندهنده آشفتگی ذهن عاشق در فراق یار است.
4. دانست که خواهد شدنم مرغ دل از دست / وز آن خط چون سلسله دامی نفرستاد:
معشوق میدانست که مرغ دل من خواهد گریخت، اما حتی خطی مانند دام (برای نگهداشتن آن) نفرستاد. این بیت بیانگر آن است که یار عامدانه اجازه داده دل عاشق از دست برود.
معنی بیت های پایانی
5. فریاد که آن ساقی شکرلب سرمست / دانست که مخمورم و جامی نفرستاد:
وای بر من! آن ساقی شیرینلب میدانست که من مست هستم، اما با این حال جامی برایم نفرستاد. حافظ در این بیت به بیاعتنایی معشوق اشاره میکند که با وجود نیاز عاشق، کمکی نمیکند.
6. چندانکه زدم لاف کرامات و مقامات / هیچم خبر از هیچ مقامی نفرستاد:
هرچند به کرامات و مقامات خود فخر فروختم، اما هیچ خبری از هیچ مقامی برایم نیامد. این بیت نشاندهنده ناامیدی شاعر از وعدههای بیحاصل است.
7. حافظ به ادب باش که واخواست نباشد / گر شاه پیامی به غلامی نفرستاد:
ای حافظ، با ادب باش و اعتراض نکن، چرا که اگر شاه پیامی برای غلامش نفرستاده باشد، حقی برای اعتراض وجود ندارد. این بیت پایانی نشاندهنده تسلیم نهایی شاعر در برابر اراده معشوق است.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.
