کدام کس به تو ماند که گویمت که چنویی

معنی بیت‌های شعر

کدام کس به تو ماند که گویمت که چنویی / ز هر که در نظر آید گذشته‌ای به نکویی

چه کسی مانند توست تا بتوانم بگویم چگونه‌ای؟ تو از هرکس که به چشم می‌آید، در زیبایی و نیکویی برتری.

لطیف جوهر و جانی غریب قامت و شکلی / نظیف جامه و جسمی بدیع صورت و خویی

سرشتی لطیف و جانی شگفت‌انگیز داری؛ اندامت زیبا و شکل و شمایلت بی‌همتاست. جامه و جسمت پاکیزه و چهره و خویت بدیع و دلنشین است.

هزار دیده چو پروانه بر جمال تو عاشق / غلام مجلس آنم که شمع مجلس اویی

هزاران چشم مانند پروانه شیفته زیبایی تو هستند. من بنده و دلباخته مجلسی هستم که تو شمع و چراغ آنی.

ندیدم آبی و خاکی بدین لطافت و پاکی / تو آب چشمه حیوان و خاک غالیه بویی

هرگز آب و خاکی به این لطافت و پاکی ندیده‌ام؛ تو همچون آب چشمه حیات و خاکت خوشبو مانند غالیه است.

تو را که درد نباشد ز درد ما چه تفاوت / تو حال تشنه ندانی که بر کناره جویی

تو که خود دردی نداری، از درد ما چه خبر داری؟ کسی که کنار جوی آب نشسته است، حال تشنه‌ای را که از آب محروم است نمی‌داند.

صبای روضه رضوان ندانمت که چه بادی / نسیم وعده جانان ندانمت که چه بویی

نمی‌دانم تو چه نسیمی از باغ بهشت هستی و نمی‌دانم چه عطر و بویی از وعده دیدار محبوب با خود داری.

اگر من از دل یک تو برآورم دم عشقی / عجب مدار که آتش درافتدم به دوتویی

اگر از دلِ یگانه‌ام برای تو آه و نفسی عاشقانه برآورم، شگفت مدار اگر آتش عشق بر جانم افتد و وجودم را به دو نیم کند.

به کس مگوی که پایم به سنگ عشق برآمد / که عیب گیرد و گوید چرا به فرق نپویی

به کسی نگو که پایم به سنگ عشق برخورد کرده است؛ زیرا ممکن است سرزنش کند و بگوید چرا با سر و جان در راه عشق گام نمی‌گذاری.

دلی دو دوست نگیرد دو مهر دل نپذیرد / اگر موافق اویی به ترک خویش بگویی

یک دل نمی‌تواند دو دوست یا دو محبت را در خود جای دهد؛ اگر با محبوب همراه و همدل هستی، باید از خویشتن و خواسته‌های خود دست بشویی.

کنونم آب حیاتی به حلق تشنه فروکن / نه آنگهی که بمیرم به آب دیده بشویی

اکنون که تشنه‌ام، آب حیات را به کامم برسان، نه آن‌گاه که بمیرم و مرا با اشک چشمانت بشویی.

به اختیار تو سعدی چه التماس برآید / گر او مراد نبخشد تو کیستی که بجویی

ای سعدی، وقتی اختیار همه‌چیز در دست اوست، از التماس تو چه کاری برمی‌آید؟ اگر او خواسته‌ات را برآورده نکند، تو چه کسی هستی که آن را طلب کنی؟