دل من در هوای روی فرّخ
حافظ-غزل شماره 99
دل من در هوای روی فرّخ
بود آشفته همچون موی فرّخ
به جز هندوی زلفش هیچ کس نیست
که برخوردار شد از روی فرّخ
سیاهی نیکبخت است آن که دایم
بود همراز و هم زانوی فرّخ
شود چون بید لرزان سرو آزاد
اگر بیند قد دلجوی فرّخ
بده ساقی شراب ارغوانی
به یاد نرگس جادوی فرّخ
دوتا شد قامتم همچون کمانی
ز غم پیوسته چون ابروی فرّخ
نسیم مشک تاتاری خجل کرد
شمیم زلف عنبربوی فرّخ
اگر میل دل هر کس به جایی ست
بود میل دل من سوی فرّخ
غلام همت آنم که باشد
چو حافظ بنده و هندوی فرّخ
معنی بیت های نخستین
1. دل من در هوای روی فرّخ / بود آشفته همچون موی فرّخ:
دل من در اشتیاق دیدار آن روی خجسته (فرّخ) چنان پریشان است که مانند موهای به هم تابیدهٔ اوست. حافظ در این بیت از شدت عشق و آشفتگی خود سخن می‌گوید که همچون پیچ‌و‌تاب موهای معشوق شده است.
2. به جز هندوی زلفش هیچ کس نیست / که برخوردار شد از روی فرّخ:
هیچ کس جز آن هندوی (سیاه‌چرده) زلف او نیست که از دیدار آن روی فرخنده بهره‌مند شده است. شاعر در اینجا به انحصار وصال معشوق اشاره دارد که تنها برای زلف او ممکن شده است.
3. سیاهی نیکبخت است آن که دایم / بود همراز و هم زانوی فرّخ:
خوشا به حال آن سیاهی (زلف) که همواره همنشین و هم‌آغوش آن فرخ‌روی است. این بیت حسرت شاعر را از نزدیکی زلف به معشوق نشان می‌دهد.
4. شود چون بید لرزان سرو آزاد / اگر بیند قد دلجوی فرّخ:
سرو آزاده اگر قد دلربای آن فرخنده‌روی را ببیند، مانند بید لرزان خواهد شد. حافظ در این بیت به تاثیر زیبایی معشوق اشاره دارد که حتی سرو را به لرزه می‌اندازد.
5. بده ساقی شراب ارغوانی / به یاد نرگس جادوی فرّخ:
ای ساقی، شراب سرخ فام بده تا به یاد نرگس جادویی آن فرخ‌روی بنوشم. این بیت نشان‌دهندهٔ تلاش شاعر برای تسکین عشق با شراب است.
معنی بیت های پایانی
6. دوتا شد قامتم همچون کمانی / ز غم پیوسته چون ابروی فرّخ:
از شدت غم، قامتم مانند کمان خم شده است، در حالی که پیوسته همچون ابروی خوش‌تراش او هستم. حافظ در اینجا از تاثیر فراق بر جسم خود می‌گوید.
7. نسیم مشک تاتاری خجل کرد / شمیم زلف عنبربوی فرّخ:
باد خوشبوی تاتاری از بوی مشک‌آمیز زلف آن فرخنده‌روی شرمسار شده است. این بیت به عطر بی‌نظیر معشوق اشاره دارد.
8. اگر میل دل هر کس به جایی ست / بود میل دل من سوی فرّخ:
اگر میل هر کسی به سوی چیزی است، میل دل من تنها به سوی آن فرخ‌روی است. حافظ در این بیت بر یکدلی و وفاداری خود تاکید می‌کند.
9. غلام همت آنم که باشد / چو حافظ بنده و هندوی فرّخ:
من غلام همت کسی هستم که مانند حافظ، بنده و مطیع آن هندوی زلف (معشوق) باشد. در این بیت پایانی، شاعر عشق و بندگی خود را به معشوق اعلام می‌کند.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.