خوشتر ز عیش و صحبت و باغ و بهار چیست
حافظ-غزل شماره 65
خوشتر ز عیش و صحبت و باغ و بهار چیست
ساقی کجاست گو سبب انتظار چیست
هر وقت خوش که دست دهد مغتنم شمار
کس را وقوف نیست که انجام کار چیست
پیوند عمر بسته به مویی ست هوش دار
غمخوار خویش باش غم روزگار چیست
معنی آب زندگی و روضه ی ارم
جز طرف جویبار و می خوشگوار چیست
مستور و مست هر دو چو از یک قبیله‌اند
ما دل به عشوه ی که دهیم اختیار چیست
راز درون پرده چه داند فلک خموش
ای مدعی نزاع تو با پرده دار چیست
سهو و خطای بنده گرش اعتبار نیست
معنی عفو و رحمت آمرزگار چیست
زاهد شراب کوثر و حافظ پیاله خواست
تا در میانه خواسته ی کردگار چیست
معنی بیت های نخستین
1. خوشتر ز عیش و صحبت و باغ و بهار چیست / ساقی کجاست گو سبب انتظار چیست:
چه چیزی از خوشیِ عیش و همصحبتی و باغ و بهار دل‌انگیزتر است؟ ای ساقی! کجایی؟ بگو این انتظارِ کشیدن برای چیست؟ گویی همه زیبایی‌ها بی‌تو ناقص است و حضور توست که به همه معنا می‌بخشد.
2. هر وقت خوش که دست دهد مغتنم شمار / کس را وقوف نیست که انجام کار چیست:
هر لحظه‌ای که شادی و فرصتی به دست می‌آید، آن را غنیمت بشمار، زیرا هیچ‌کس نمی‌داند پایان کار چگونه خواهد بود. زندگی آنقدر ناپایدار است که باید از هر دمِ خوش نهایت بهره را برد.
3. پیوند عمر بسته به مویی ست هوش دار / غمخوار خویش باش غم روزگار چیست:
عمر انسان به بندِ مویی بسته است (یعنی بسیار شکننده است)، پس هشیار باش! بهتر است به فکر خود باشی و غم دنیا را نخوری، زیرا روزگار همیشه در تغییر است و غصه خوردن سودی ندارد.
4. معنی آب زندگی و روضه ی ارم / جز طرف جویبار و می خوشگوار چیست:
منظور از “آب زندگی” و “بهشت ارم” چیزی نیست جز کنار جویبارِ روان نشستن و شرابِ گوارا نوشیدن. گاهی ساده‌ترین لذت‌ها، همان بهشت موعودند.
معنی بیت های پایانی
5. مستور و مست هر دو چو از یک قبیله‌اند / ما دل به عشوه ی که دهیم اختیار چیست:
مستور (پنهان‌کنندهٔ راز) و مست (بی‌خبر از خود) هر دو از یک دسته‌اند. پس ما دل به عشوهٔ که دهیم و چرا باید در انتخاب میان عقل و عشق تردید کنیم؟ گاهی تسلیمِ عشق شدن، خود خردمندانه‌ترین کار است.
6. راز درون پرده چه داند فلک خموش / ای مدعی نزاع تو با پرده دار چیست:
فلکِ خاموش چه می‌داند که در پسِ پرده چه رازی نهفته است؟ ای مدعی! چرا با پرده‌دار (خداوند) نزاع می‌کنی؟ کار تو نیست که اسرار نهان را بدانی؛ سکوت کن و به تقدیر گردن نه.
7. سهو و خطای بنده گرش اعتبار نیست / معنی عفو و رحمت آمرزگار چیست:
سهو و خطای بندگان نزد او اهمیتی ندارد، زیرا معنای “عفو و رحمتِ آمرزگار” همین است که بخشنده‌تر از آن است که به اشتباهات کوچک ما بنگرد. پس با امید به بخشایش او زندگی کن.
8. زاهد شراب کوثر و حافظ پیاله خواست / تا در میانه خواسته ی کردگار چیست:
زاهد، شرابِ کوثر (نوشیدنی بهشتی) می‌خواهد و حافظ، پیاله (جام می). اما در نهایت، هر دو در جست‌وجوی خواستهٔ کردگارند. چه فرقی می‌کند که راه‌ها متفاوت باشند؟ مقصود یکی است.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.