دردم از یار است و درمان نیز هم
حافظ-غزل شماره 363
دردم از یار است و درمان نیز هم
دل فدای او شد و جان نیز هم
این که می‌گویند آن خوشتر ز حسن
یار ما این دارد و آن نیز هم
یاد باد آن کو به قصد خون ما
عهد را بشکست و پیمان نیز هم
دوستان در پرده می‌گویم سخن
گفته خواهد شد به دستان نیز هم
چون سرآمد دولت شب‌های وصل
بگذرد ایام هجران نیز هم
هر دو عالم یک فروغ روی اوست
گفتمت پیدا و پنهان نیز هم
اعتمادی نیست بر کار جهان
بلکه بر گردون گردان نیز هم
عاشق از قاضی نترسد می بیار
بلکه از یرغوی دیوان نیز هم
محتسب داند که حافظ عاشقست
وآصف ملک سلیمان نیز هم
معنی و تفسیر بیت های نخستین :
1. دردم از یار است و درمان نیز هم / دل فدای او شد و جان نیز هم:
حافظ در این بیت بیان می‌کند که درد او از یار (معشوق) است و درمانش نیز از همان یار است. او دل و جان خود را فدای معشوق کرده است. این بیت نشان‌دهنده‌ی این است که عشق هم درد است و هم درمان، و عاشق کاملاً تسلیم معشوق است.
2. این که می‌گویند آن خوشتر ز حسن / یار ما این دارد و آن نیز هم:
در این بیت، حافظ بیان می‌کند که آنچه را که دیگران به عنوان زیبایی‌های برتر از حسن توصیف می‌کنند، یار ما هم آن را دارد. این بیت نشان‌دهنده‌ی این است که معشوق حافظ تمام زیبایی‌ها و کمالات را در خود جمع کرده است.
3. یاد باد آن کو به قصد خون ما / عهد را بشکست و پیمان نیز هم:
حافظ در این بیت به یاد کسی می‌افتد که با قصد خونریزی، عهد و پیمان را شکست. این بیت نشان‌دهنده‌ی درد فراق و خیانت در عشق است.
4. دوستان در پرده می‌گویم سخن / گفته خواهد شد به دستان نیز هم:
در این بیت، حافظ بیان می‌کند که سخنانش را در پرده (به طور پنهانی) به دوستان می‌گوید، اما این سخنان به دست دیگران نیز خواهد رسید. این بیت نشان‌دهنده‌ی این است که رازها و سخنان عاشقانه همیشه آشکار می‌شوند.
5. چون سرآمد دولت شب‌های وصل / بگذرد ایام هجران نیز هم:
حافظ در این بیت بیان می‌کند که وقتی دولت شب‌های وصل (شب‌های دیدار معشوق) به پایان برسد، روزهای هجران (دورانی) نیز خواهند گذشت. این بیت نشان‌دهنده‌ی این است که همه چیز در زندگی موقت است، چه وصل و چه هجران.
معنی و تفسیر بیت های پایانی :
6. هر دو عالم یک فروغ روی اوست / گفتمت پیدا و پنهان نیز هم:
در این بیت، حافظ بیان می‌کند که هر دو عالم (دنیا و آخرت) تنها یک فروغ (نور) از روی معشوق است. این بیت نشان‌دهنده‌ی این است که معشوق منشأ تمام زیبایی‌ها و نورها در جهان است.
7. اعتمادی نیست بر کار جهان / بلکه بر گردون گردان نیز هم:
حافظ در این بیت بیان می‌کند که به کار جهان (رویدادهای دنیا) اعتمادی نیست، و حتی به گردون گردان (آسمان چرخان) نیز نمی‌توان اعتماد کرد. این بیت نشان‌دهنده‌ی بی‌اعتمادی به دنیا و تقدیر است.
8. عاشق از قاضی نترسد می بیار / بلکه از یرغوی دیوان نیز هم:
در این بیت، حافظ بیان می‌کند که عاشق از قاضی (داور) نمی‌ترسد و شراب می‌خواهد، اما از یرغوی دیوان (ماموران حکومتی) می‌ترسد. این بیت نشان‌دهنده‌ی این است که عاشق تنها از نیروهای ظاهری و دنیوی می‌ترسد، نه از قضاوت الهی.
9. محتسب داند که حافظ عاشقست / وآصف ملک سلیمان نیز هم:
حافظ در این بیت بیان می‌کند که محتسب (مامور اخلاقی) می‌داند که حافظ عاشق است، و حتی آصف ملک سلیمان (وزیر حضرت سلیمان) نیز این را می‌داند. این بیت نشان‌دهنده‌ی این است که عشق حافظ به حدی آشکار است که همه از آن آگاهند.
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.