تو همچو صبحی و من شمع خلوت سحرم-همراه با معنی و تفسیر

تو همچو صبحی و من شمع خلوت سحرم

---

حافظ-غزل شماره 330

 

تو همچو صبحی و من شمع خلوت سحرم

تبسمی کن و جان بین که چون همی‌سپرم

چنین که در دل من داغ زلف سرکش توست

بنفشه زار شود تربتم چو درگذرم

بر آستان مرادت گشاده‌ام درِ چشم

که یک نظر فکنی خود فکندی از نظرم

چه شکر گویمت ای خیل غم عفاک الله

که روز بی‌کسی آخر نمی‌روی ز سرم

غلام مردم چشمم که با سیاه دلی

هزار قطره ببارد چو درد دل شمرم

به هر نظر بت ما جلوه می‌کند لیکن

کس این کرشمه نبیند که من همی‌نگرم

به خاک حافظ اگر یار بگذرد چون باد

ز شوق در دل آن تنگنا کفن بدرم

---

معنی و تفسیر بیت های نخستین

۱. تو همچو صبحی و من شمع خلوت سحرم / تبسمی کن و جان بین که چون همی‌سپرم:
حافظ معشوق را به صبح و خود را به شمع خلوت سحر (شمعی که در سحرگاه می‌سوزد) تشبیه می‌کند و از معشوق می‌خواهد که تبسم کند تا ببیند چگونه جان خود را فدا می‌کند. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و فداکاری اوست.

۲. چنین که در دل من داغ زلف سرکش توست / بنفشه زار شود تربتم چو درگذرم:
حافظ می‌گوید که داغ زلف سرکش معشوق در دل اوست و وقتی بمیرد، تربت او مانند بنفشه‌زار خواهد شد. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق او حتی پس از مرگ است.

۳. بر آستان مرادت گشاده‌ام درِ چشم / که یک نظر فکنی خود فکندی از نظرم:
حافظ می‌گوید که درِ چشم خود را بر آستان مرادت (معشوق) گشوده است، تا اگر یک نظر کند، او از نظر خود بیفتد. این بیت نشان‌دهنده‌ی اشتیاق او به دیدار معشوق است.

۴. چه شکر گویمت ای خیل غم عفاک الله / که روز بی‌کسی آخر نمی‌روی ز سرم:
حافظ از خیل غم (غم‌های فراوان) می‌پرسد که چگونه شکرگزار باشد، زیرا غم‌ها حتی در روز بی‌کسی از سر او دور نمی‌شوند. این بیت نشان‌دهنده‌ی دردمندی و تنهایی اوست.

---

معنی و تفسیر بیت های پایانی

۵. غلام مردم چشمم که با سیاه دلی / هزار قطره ببارد چو درد دل شمرم:
حافظ خود را غلام مردم چشم (معشوق) می‌داند و می‌گوید که با سیاه‌دلی، هزار قطره اشک می‌بارد و درد دل خود را می‌شمارد. این بیت نشان‌دهنده‌ی رنج‌های عشق اوست.

۶. به هر نظر بت ما جلوه می‌کند لیکن / کس این کرشمه نبیند که من همی‌نگرم:
حافظ می‌گوید که بت او (معشوق) در هر نظر جلوه می‌کند، اما کسی این کرشمه (نگاه دلربا) را نمی‌بیند، زیرا تنها او است که می‌نگرد. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق بی‌قید و شرط اوست.

۷. به خاک حافظ اگر یار بگذرد چون باد / ز شوق در دل آن تنگنا کفن بدرم:
حافظ می‌گوید که اگر معشوق مانند باد از کنار خاک او بگذرد، از شوق در دل آن تنگنا (قبر) کفن خود را پاره خواهد کرد. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق او حتی پس از مرگ است.

---

غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی

واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.