هر نکته‌ای که گفتم در وصف آن شمایل
حافظ-غزل شماره 307
هر نکته‌ای که گفتم در وصف آن شمایل
هر کو شنید گفتا لله دَرّ قائل
تحصیل عشق و رندی آسان نمود اول
آخر بسوخت جانم در کسب این فضایل
حلاج بر سر دار این نکته خوش سراید
از شافعی نپرسند امثال این مسائل
گفتم که کی ببخشی بر جان ناتوانم
گفت آن زمان که نبود جان در میانه حائل
دل داده‌ام به یاری شوخی کشی نگاری
مرضیّة السّجایا محمودة الخصائل
در عین گوشه‌گیری بودم چو چشم مستت
و اکنون شدم به مستان چون ابروی تو مایل
از آب دیده صد ره طوفان نوح دیدم
وز لوح سینه نقشت هرگز نگشت زایل
ای دوست دست حافظ تعویذ چشم زخم است
یا رب ببینم آن را در گردنت حمایل
معنی و تفسیر بیت های نخستین
۱. هر نکته‌ای که گفتم در وصف آن شمایل / هر کو شنید گفتا لله دَرّ قائل:
حافظ می‌گوید که هر نکته‌ای که در وصف آن شمایل (معشوق) گفت، هر کس که شنید گفت: “لله دَرّ قائل” (خداوند به گوینده درود بفرستد). این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.
۲. تحصیل عشق و رندی آسان نمود اول / آخر بسوخت جانم در کسب این فضایل:
حافظ می‌گوید که تحصیل عشق و رندی در ابتدا آسان به نظر می‌رسید، اما در نهایت جانش در کسب این فضایل سوخت. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و رنج‌های اوست.
۳. حلاج بر سر دار این نکته خوش سراید / از شافعی نپرسند امثال این مسائل:
حافظ می‌گوید که حلاج بر سر دار این نکته را خوش سراید و از شافعی (فقیه معروف) امثال این مسائل را نپرسند. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.
۴. گفتم که کی ببخشی بر جان ناتوانم / گفت آن زمان که نبود جان در میانه حائل:
حافظ می‌گوید که از معشوق پرسید: “کی بر جان ناتوان من می‌بخشی؟” و معشوق گفت: “آن زمان که جان در میانه حائل (مانع) نباشد.” این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.
معنی و تفسیر بیت های پایانی
۵. دل داده‌ام به یاری شوخی کشی نگاری / مرضیّة السّجایا محمودة الخصائل:
حافظ می‌گوید که دل خود را به یاری شوخی‌کش و نگاری (معشوق) داده است که سجایای او مرضی (پسندیده) و خصائل او محمود (ستوده) است. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.
۶. در عین گوشه‌گیری بودم چو چشم مستت / و اکنون شدم به مستان چون ابروی تو مایل:
حافظ می‌گوید که در عین گوشه‌گیری مانند چشم مست تو (معشوق) بود و اکنون مانند ابروی تو به مستان مایل شده است. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.
۷. از آب دیده صد ره طوفان نوح دیدم / وز لوح سینه نقشت هرگز نگشت زایل:
حافظ می‌گوید که از آب دیده (اشک) صد بار طوفان نوح را دید، اما نقش تو (معشوق) بر لوح سینه‌اش هرگز زایل (محو) نشد. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.
۸. ای دوست دست حافظ تعویذ چشم زخم است / یا رب ببینم آن را در گردنت حمایل:
حافظ می‌گوید که دست او تعویذ (طلسم) چشم زخم است و از خداوند می‌خواهد که آن را در گردن تو (معشوق) حمایل (آویزان) ببیند. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.