یوسف گم گشته بازآید به کنعان غم مخور-همراه با معنی و تفسیر

یوسف گم گشته بازآید به کنعان غم مخور

---

حافظ-غزل شماره 255

 

یوسف گم گشته بازآید به کنعان غم مخور

کلبه ی احزان شود روزی گلستان غم مخور

ای دل غمدیده حالت بِه شود دل بد مکن

وین سر شوریده بازآید به سامان غم مخور

گر بهار عمر باشد باز بر تخت چمن

چتر گل در سر کشی ای مرغ خوشخوان غم مخور

دور گردون گر دو روزی بر مراد ما نرفت

دائماً یکسان نباشد حال دوران غم مخور

هان مشو نومید چون واقف نه ای از سر غیب

باشد اندر پرده ، بازی های پنهان غم مخور

ای دل ار سیل فنا بنیاد هستی برکند

چون تو را نوح است کشتیبان ز طوفان غم مخور

در بیابان گر به شوق کعبه خواهی زد قدم

سرزنش ها گر کند خار مغیلان غم مخور

گر چه منزل بس خطرناک است و مقصد بس بعید

هیچ راهی نیست کآن را نیست پایان غم مخور

حال ما در فرقت جانان و ابرام رقیب

جمله می‌داند خدای حال گردان غم مخور

حافظا در کنج فقر و خلوت شب های تار

تا بود وردت دعا و درس قرآن غم مخور

---

معنی بیت های نخستین

۱. یوسف گم گشته بازآید به کنعان غم مخور / کلبه ی احزان شود روزی گلستان غم مخور:
حافظ می‌گوید: یوسف گم‌گشته (نماد زیبایی و گم‌شدگی) دوباره به کنعان بازخواهد گشت، پس غم مخور. او تأکید می‌کند که کلبه‌ی غم‌ها روزی به گلستان تبدیل خواهد شد. این بیت نشان‌دهنده‌ی امیدواری حافظ به بازگشت زیبایی و شادی به زندگی است.

۲. ای دل غمدیده حالت بِه شود دل بد مکن / وین سر شوریده بازآید به سامان غم مخور:
حافظ خطاب به دل خود می‌گوید: ای دل غم‌دیده، حالت بهتر خواهد شد، پس ناامید نشو. او تأکید می‌کند که این سر شوریده (دل پریشان) دوباره به سامان خواهد رسید. این بیت نشان‌دهنده‌ی امیدواری حافظ به بهبود وضعیت زندگی است.

۳. گر بهار عمر باشد باز بر تخت چمن / چتر گل در سر کشی ای مرغ خوشخوان غم مخور:
حافظ می‌گوید: اگر بهار عمر دوباره بر تخت چمن (زندگی) بازگردد، تو ای مرغ خوش‌خوان، چتر گل بر سر خواهی کشید. او تأکید می‌کند که شادی و زیبایی دوباره به زندگی بازخواهد گشت. این بیت نشان‌دهنده‌ی امیدواری حافظ به بازگشت شادی و زیبایی به زندگی است.

۴. دور گردون گر دو روزی بر مراد ما نرفت / دائماً یکسان نباشد حال دوران غم مخور:
حافظ می‌گوید: اگر چرخ گردون (دنیا) دو روزی بر وفق مراد ما نچرخید، نگران نباش، چرا که حال دنیا همیشه یکسان نیست. او تأکید می‌کند که شرایط زندگی همیشه در حال تغییر است. این بیت نشان‌دهنده‌ی امیدواری حافظ به تغییر شرایط زندگی است.

۵. هان مشو نومید چون واقف نه ای از سر غیب / باشد اندر پرده ، بازی های پنهان غم مخور:
حافظ می‌گوید: ناامید نشو، چرا که از رازهای پنهان (غیب) آگاه نیستی. او تأکید می‌کند که در پس پرده، بازی‌های پنهانی وجود دارد که تو از آن‌ها خبر نداری. این بیت نشان‌دهنده‌ی امیدواری حافظ به اتفاقات مثبت پنهان در زندگی است.

معنی بیت های پایانی

۶. ای دل ار سیل فنا بنیاد هستی برکند / چون تو را نوح است کشتیبان ز طوفان غم مخور:
حافظ خطاب به دل خود می‌گوید: ای دل، اگر سیل فنا (نابودی) بنیاد هستی را برکند، چون تو را نوح (کشتیبان نجات‌بخش) است، از طوفان غم مخور. او تأکید می‌کند که در برابر مشکلات، همیشه راه نجات وجود دارد. این بیت نشان‌دهنده‌ی امیدواری حافظ به نجات از مشکلات است.

۷. در بیابان گر به شوق کعبه خواهی زد قدم / سرزنش ها گر کند خار مغیلان غم مخور:
حافظ می‌گوید: اگر در بیابان به شوق کعبه قدم بزنی و خار مغیلان (سرزنش‌ها) تو را آزار دهد، غم مخور. او تأکید می‌کند که در راه رسیدن به هدف، سرزنش‌ها نباید مانع شوند. این بیت نشان‌دهنده‌ی امیدواری حافظ به رسیدن به هدف، علیرغم مشکلات است.

۸. گر چه منزل بس خطرناک است و مقصد بس بعید / هیچ راهی نیست کآن را نیست پایان غم مخور:
حافظ می‌گوید: اگرچه منزل (مقصد) بسیار خطرناک و دور است، اما هیچ راهی نیست که پایانی نداشته باشد. او تأکید می‌کند که هر راهی، هرچند سخت، پایانی دارد. این بیت نشان‌دهنده‌ی امیدواری حافظ به پایان یافتن مشکلات است.

۹. حال ما در فرقت جانان و ابرام رقیب / جمله می‌داند خدای حال گردان غم مخور:
حافظ می‌گوید: حال ما در فرقت جانان (دوری از معشوق) و ابرام رقیب (حسادت دشمن) را تنها خداوند می‌داند. او تأکید می‌کند که خداوند از همه‌چیز آگاه است، پس غم مخور. این بیت نشان‌دهنده‌ی تسلیم حافظ در برابر اراده‌ی خداوند است.

۱۰. حافظا در کنج فقر و خلوت شب های تار / تا بود وردت دعا و درس قرآن غم مخور:
حافظ خطاب به خودش می‌گوید: ای حافظ، در کنج فقر و خلوت شب‌های تاریک، تا زمانی که ورد تو دعا و درس قرآن است، غم مخور. او تأکید می‌کند که عبادت و دعا می‌تواند تسلی‌بخش باشد. این بیت نشان‌دهنده‌ی اهمیت عبادت و دعا در تسکین غم‌هاست.

---

تفسیر کامل شعر

حافظ با اشاره به داستان یوسف (ع) و بازگشت او به کنعان، یادآور می‌شود که هر غم و دوری پایانی دارد و کلبه‌ی اندوه روزی به گلستانی پر از شادی تبدیل خواهد شد. او به دل‌های غم‌دیده تسلی می‌دهد و می‌گوید که روزی حالشان بهتر خواهد شد و آشفتگی‌ها به نظم و آرامش بازخواهد گشت. حافظ تأکید می‌کند که روزگار همیشه یکسان نیست و اگر امروز شرایط سخت است، فردا ممکن است همه چیز تغییر کند. او از اسرار غیب سخن می‌گوید و یادآور می‌شود که ما از رازهای نهان عالم بی‌خبریم، پس نباید ناامید شویم، زیرا چه‌بسا در پس پرده، خیر و صلاحی برای ما در حال رقم خوردن باشد.

در نهایت، حافظ به فقر و تنهایی اشاره می‌کند و توصیه می‌کند که در کنج عزلت و تاریکی شب‌ها، با دعا و قرآن آرامش پیدا کن و بدان که خداوند از حال تو آگاه است.

---

غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی

واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.