در نمازم خم ابروی تو با یاد آمد
حافظ-غزل شماره 173
در نمازم خم ابروی تو با یاد آمد
حالتی رفت که محراب به فریاد آمد
از من اکنون طمع صبر و دل و هوش مدار
کان تحمل که تو دیدی همه بر باد آمد
باده صافی شد و مرغان چمن مست شدند
موسم عاشقی و کار به بنیاد آمد
بوی بهبود ز اوضاع جهان می‌شنوم
شادی آورد گل و باد صبا شاد آمد
ای عروس هنر از بخت شکایت منما
حجله ی حسن بیارای که داماد آمد
دلفریبان نباتی همه زیور بستند
دلبر ماست که با حُسن خداداد آمد
زیر بارند درختان که تعلق دارند
ای خوشا سرو که از بار غم آزاد آمد
مطرب از گفته ی حافظ غزلی نغز بخوان
تا بگویم که ز عهد طربم یاد آمد
معنی بیت های نخستین
۱. در نمازم خم ابروی تو با یاد آمد / حالتی رفت که محراب به فریاد آمد:
در میان نمازم، خم ابروی تو در خاطرم آمد / چنان حالتی پیش آمد که گویی محراب (جایگاه نماز) به فریاد افتاد. این بیت نشان‌دهنده‌ی تأثیر شدید معشوق بر شاعر است، تا جایی که حتی در عبادت نیز ذهنش مشغول اوست.
۲. از من اکنون طمع صبر و دل و هوش مدار / کان تحمل که تو دیدی همه بر باد آمد:
از من دیگر انتظار صبر و آرامش و هوشیاری نداشته باش / زیرا آن شکیبایی که تو دیدی، همه از بین رفته است. حافظ به این اشاره می‌کند که عشق، تحمل و خردش را از او گرفته است.
۳. باده صافی شد و مرغان چمن مست شدند / موسم عاشقی و کار به بنیاد آمد:
شراب ناب گردید و پرندگان باغ مست شدند / فصل عاشقی فرا رسید و کارها بر پایه‌ی عشق استوار شد. این بیت به آغاز موسم عشق و نشاط اشاره دارد.
۴. بوی بهبود ز اوضاع جهان می‌شنوم / شادی آورد گل و باد صبا شاد آمد:
از حال و هوای جهان بوی بهبود و تازه‌گی می‌آید / گل شادی آورد و باد صبا (نسیم بهاری) با خوشحالی بازگشت. حافظ از تغییر فصل و نوید شادی و تازگی سخن می‌گوید.
معنی بیت های پایانی
۵. ای عروس هنر از بخت شکایت منما / حجله ی حسن بیارای که داماد آمد:
ای عروس هنر، از بخت بد شکایت نکن / چادر زیبایی را بیارا، زیرا داماد (بهار یا معشوق) رسید. این بیت نمادین، از رسیدن موسم خوشبختی و زیبایی حکایت دارد.
۶. دلفریبان نباتی همه زیور بستند / دلبر ماست که با حُسن خداداد آمد:
همه‌ی دلربایان گیاه‌روی (مانند گل‌ها) آراسته شدند / اما دلبر ماست که با زیبایی خداوندی ظهور کرد. حافظ معشوق را فراتر از همه‌ی زیبایی‌های طبیعت می‌داند.
۷. زیر بارند درختان که تعلق دارند / ای خوشا سرو که از بار غم آزاد آمد:
درختان زیر بار (میوه یا غم) هستند، زیرا وابستگی دارند / خوشا به حال سرو که آزاد و بی‌غم است. این بیت اشاره به رهایی سرو از دغدغه‌ها دارد، در حالی که دیگران درگیر تعلقاتند.
۸. مطرب از گفته ی حافظ غزلی نغز بخوان / تا بگویم که ز عهد طربم یاد آمد:
ای مطرب، از شعر حافظ غزلی زیبا بخوان / تا بگویم که از دوران شادمانی‌ام یادم آمد. حافظ با این بیت، خواستار بازگویی خاطرات شیرین گذشته است.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.