دیدی ای دل که غم عشق دگربار چه کرد-همراه با معنی و تفسیر

دیدی ای دل که غم عشق دگربار چه کرد

---

حافظ-غزل شماره 140

 

دیدی ای دل که غم عشق دگربار چه کرد

چون بشد دلبر و با یار وفادار چه کرد

آه از آن نرگس جادو که چه بازی انگیخت

آه از آن مست که با مردم هشیار چه کرد

اشک من رنگ شفق یافت ز بی‌مهری یار

طالع بی‌شفقت بین که در این کار چه کرد

برقی از منزل لیلی بدرخشید سحر

وه که با خرمن مجنون دل افگار چه کرد

ساقیا جام می‌ام ده که نگارنده ی غیب

نیست معلوم که در پرده ی اسرار چه کرد

آن که پرنقش زد این دایره ی مینایی

کس ندانست که در گردش پرگار چه کرد

فکر عشق آتش غم در دل حافظ زد و سوخت

یار دیرینه ببینید که با یار چه کرد

 

---

معنی بیت های نخستین

۱. دیدی ای دل که غم عشق دگربار چه کرد / چون بشد دلبر و با یار وفادار چه کرد:
حافظ خطاب به دلش می‌گوید: آیا دیدی که درد عشق این بار چه بر سر ما آورد؟ وقتی معشوق رفت، با منِ وفادار چه کرد؟ این بیت، شکوه از بی‌وفایی معشوق و رنج عاشق را با لحنی تاثرانگیز بیان می‌کند.

۲. آه از آن نرگس جادو که چه بازی انگیخت / آه از آن مست که با مردم هشیار چه کرد:
حافظ از چشم‌های فریبنده (نرگس جادو) و معشوق مستی که عقل از هشیاران ربود، آه حسرت می‌کشد. این بیت با تکرار “آه”، عمق فریب و حیرت ناشی از عشق را نشان می‌دهد.

۳. اشک من رنگ شفق یافت ز بی‌مهری یار / طالع بی‌شفقت بین که در این کار چه کرد:
اشک‌های من از بیتوجهی معشوق، سرخ مانند شفق شد. حافظ به ستاره‌ی بخت بدش اشاره می‌کند که چه نقش شومی در این ماجرا بازی کرد. تصویر “اشک سرخ” نماد رنج شدید عاشق است.

۴. برقی از منزل لیلی بدرخشید سحر / وه که با خرمن مجنون دل افگار چه کرد:
حافظ با اشاره به داستان لیلی و مجنون، می‌گوید: برقی از خانه‌ی لیلی درخشید و دیدی که با خرمن دل سوخته‌ی مجنون چه کرد؟ این بیت، عشق را همچون آتشی ویرانگر توصیف می‌کند.

معنی بیت های پایانی

۵. ساقیا جام می‌ام ده که نگارنده ی غیب / نیست معلوم که در پرده ی اسرار چه کرد:
حافظ از ساقی شراب می‌خواهد، چون کسی از اسرار نهان آفرینش باخبر نیست. این بیت نشان می‌دهد که در برابر رمز و راز هستی، تنها پناه، مستی و رهایی از عقل است.

۶. آن که پرنقش زد این دایره ی مینایی / کس ندانست که در گردش پرگار چه کرد:
خالقی که این جهان رنگارنگ (دایره مینایی) را آفرید، اسرار کارش در گردش روزگار (پرگار) بر کسی آشکار نیست. حافظ در این بیت به ناتوانی انسان از درک حکمت الهی اشاره دارد.

۷. فکر عشق آتش غم در دل حافظ زد و سوخت / یار دیرینه ببینید که با یار چه کرد:
اندیشه‌ی عشق، آتش غم را در دل حافظ افروخت. او از یار قدیمی می‌پرسد: دیدی که معشوق با این عاشق چه کرد؟ این بیت پایان غمگینانه‌ای بر این غزل است که سوختن در آتش عشق را نشان می‌دهد.

---

تفسیر شعر

 

---

غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی

واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.