به آب روشن می عارفی طهارت کرد
حافظ-غزل شماره 132
به آب روشن می عارفی طهارت کرد
علی الصباح که میخانه را زیارت کرد
همین که ساغر زرّین خور نهان گردید
هلال عید به دور قدح اشارت کرد
خوشا نماز و نیاز کسی که از سر درد
به آب دیده و خون جگر طهارت کرد
امام خواجه که بودش سر نماز دراز
به خون دختر رز خرقه را قصارت کرد
دلم ز حلقه ی زلفش به جان خرید آشوب
چه سود دید ندانم که این تجارت کرد
اگر امام جماعت طلب کند امروز
خبر دهید که حافظ به می طهارت کرد
معنی بیت های نخستین
1. به آب روشن می عارفی طهارت کرد / علی الصباح که میخانه را زیارت کرد:
حافظ با نگاهی عارفانه می‌گوید: با آب زلال شراب، طهارت معنوی یافتم؛ آنگاه که بامدادان به زیارت میخانه شتافتم. این بیت نشان می‌دهد که حافظ طهارت را نه در ظاهرپرستی، بلکه در حقیقت جستجو می‌کند.
2. همین که ساغر زرّین خور نهان گردید / هلال عید به دور قدح اشارت کرد:
شاعر با اشاره به محرم و صفر می‌سراید: وقتی ساغر زرین (نماد شادی) پنهان شد، هلال عید (نماد فرج) بر لبه جام (نماد صبر و انتظار) اشاره کرد. این بیت بیانگر امیدواری پس از سختی‌هاست.
3. خوشا نماز و نیاز کسی که از سر درد / به آب دیده و خون جگر طهارت کرد:
حافظ نماز راستین را اینگونه توصیف می‌کند: خوشا به حال کسی که نمازش را با آب دیده (اشک) و خون دل (رنج عشق) طهارت بخشید. این بیت بر اهمیت باطن در عبادت تاکید دارد.
معنی بیت های پایانی
4. امام خواجه که بودش سر نماز دراز / به خون دختر رز خرقه را قصارت کرد:
با طنزی تند به نقد ریاکاران می‌پردازد: آن امام زاهد که نمازش طولانی بود، خرقه‌اش را به خون تاک (شراب) آلوده ساخت! این بیت اشاره به تناقض ظاهر و باطن برخی مدعیان دارد.
5. دلم ز حلقه ی زلفش به جان خرید آشوب / چه سود دید ندانم که این تجارت کرد:
حافظ با حسرت از عشق می‌گوید: دل من آشوب جان‌سوز زلف معشوق را خرید، اما نمی‌دانم چه سودی از این تجارت برد! این بیت نشان‌دهنده بی‌اختیاری عاشق در برابر معشوق است.
6. اگر امام جماعت طلب کند امروز / خبر دهید که حافظ به می طهارت کرد:
شاعر با جسارت اعلام می‌کند: اگر امروز امام جماعت مرا طلب کند، به او بگویید حافظ با شراب راستین (عشق) طهارت یافته است. این بیت چالش حافظ با ظاهرپرستان است.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.