گر دست دهد هزار جانم

معنی بیت‌های شعر

گر دست دهد هزار جانم / در پای مبارکت فشانم

اگر هزار جان داشته باشم و فرصت یابم، همه را در راه تو و پیش پای مبارکت فدا می‌کنم.

آخر به سرم گذر کن ای دوست / انگار که خاک آستانم

ای دوست، سرانجام سری به من بزن و از من دیدار کن؛ گویی من خاک آستان تو هستم.

هر حکم که بر سرم برانی / سهل است ز خویشتن مرانم

هر فرمان و حکمی که درباره‌ام صادر کنی، برایم آسان و پذیرفتنی است؛ تنها مرا از خودت دور نکن.

تو خود سر وصل ما نداری / من عادت بخت خویش دانم

تو خودت قصد پیوند و وصال با ما را نداری؛ من نیز این بی‌مهری را از بداقبالی خود می‌دانم.

هیهات که چون تو شاهبازی / تشریف دهد به آشیانم

دریغا و افسوس که شاهبازی چون تو به آشیانه‌ی من فرود آید و مرا به حضور خود مفتخر کند.

گر خانه محقر است و تاریک / بر دیده روشنت نشانم

اگر خانه‌ی من کوچک و تاریک است، آن را به چشم روشن و بینای خود ببین و بر من خرده مگیر.

گر نام تو بر سرم بگویند / فریاد برآید از روانم

اگر نام تو را بر بالین من بر زبان آورند، از شدت عشق و شوق، جانم فریاد برمی‌آورد.

شب نیست که در فراق رویت / زاری به فلک نمی‌رسانم

شبی نیست که از دوری چهره‌ات ناله و زاری نکنم و فریادم را به آسمان نرسانم.

آخر نه من و تو دوست بودیم / عهد تو شکست و من همانم

مگر من و تو با یکدیگر دوست و هم‌پیمان نبودیم؟ این تو بودی که پیمانت را شکستی، و من همچنان بر عهد خود باقی مانده‌ام.

من مهره مهر تو نریزم / الا که بریزد استخوانم

من مهر و محبت تو را از دل بیرون نمی‌کنم، مگر آن‌گاه که استخوان‌هایم از هم بپاشد و جان از بدنم جدا شود.

من ترک وصال تو نگویم / الا به فراق جسم و جانم

هرگز از آرزوی وصال تو دست نمی‌کشم، مگر زمانی که جسم و جانم از یکدیگر جدا شوند و بمیرم.

مجنونم اگر بهای لیلی / ملک عرب و عجم ستانم

اگر برای به دست آوردن لیلی، پادشاهی سرزمین‌های عرب و عجم را بپذیرم، باز هم دیوانه‌ام؛ زیرا عشق تو را با هیچ پادشاهی و ثروتی عوض نمی‌کنم.

شیرین زمان تویی به تحقیق / من بنده خسرو زمانم

به‌راستی تو شیرینِ روزگار منی و من نیز بنده و فرمان‌بردار خسروِ زمان خویشم.

شاهی که ورا رسد که گوید / مولای اکابر جهانم

کدام پادشاهی به مقام او می‌رسد که بتواند بگوید: من سرور و فرمانروای بزرگان جهانم؟

ایوان رفیعش آسمان را / گوید تو زمین من آسمانم

کاخ بلند و باشکوه او چنان است که به آسمان می‌گوید: تو زمین منی و من آسمانم.

دانی که ستم روا ندارد / مگذار که بشنود فغانم

می‌دانی که او ستم را روا نمی‌دارد؛ پس نگذار ناله و فریاد مرا بشنود و از رنج من آگاه شود.

هر کس به زمان خویشتن بود / من سعدی آخرالزمانم

هر کسی در روزگار خود جایگاه و ویژگی خاصی دارد؛ من نیز سعدیِ روزگار خویش و شاعرِ آخرالزمانم.