عیب رندان مکن ای زاهد پاکیزه سرشت
حافظ-غزل شماره 80
عیب رندان مکن ای زاهد پاکیزه سرشت
که گناه دگران بر تو نخواهند نوشت
من اگر نیکم و گر بد ، تو برو خود را باش
هر کسی آن درود عاقبت کار که کشت
همه کس طالب یارند چه هشیار و چه مست
همه جا خانه ی عشق است چه مسجد چه کنشت
سر تسلیم من و خشت در میکده‌ها
مدعی گر نکند فهم سخن گو سر و خشت
ناامیدم مکن از سابقه ی لطف ازل
تو پس پرده چه دانی که که خوب است و که زشت
نه من از پرده ی تقوا به در افتادم و بس
پدرم نیز بهشت ابد از دست بهشت
حافظا روز اجل گر به کف آری جامی
یکسر از کوی خرابات برندت به بهشت
معنی بیت های نخستین
1. عیب رندان مکن ای زاهد پاکیزه سرشت / که گناه دگران بر تو نخواهند نوشت:
حافظ به زاهد پرهیزگار خطاب می‌کند و می‌گوید: ای کسی که خود را پاک می‌دانی، از رندان و گناهکاران عیبجویی نکن. زیرا گناهان دیگران را به حساب تو نخواهند گذاشت. هر کس مسئول اعمال خود است و تو نباید خود را بالاتر از دیگران بدانی.
2. من اگر نیکم و گر بد، تو برو خود را باش / هر کسی آن درود عاقبت کار که کشت:
حافظ می‌گوید: من چه خوب باشم چه بد، تو به فکر خودت باش. هر کس نتیجه‌ی اعمال خود را می‌بیند و هر چه بکارد، همان را درو خواهد کرد. این بیت تأکیدی بر مسئولیت فردی و عاقبت‌اندیشی است.
3. همه کس طالب یارند چه هشیار و چه مست / همه جا خانه‌ی عشق است چه مسجد چه کنشت:
حافظ بیان می‌کند که همه‌ی انسان‌ها، چه هوشیار و چه مست، در جستجوی معشوق (خدا یا عشق حقیقی) هستند. او می‌گوید عشق محدود به مکان خاصی نیست و هم در مسجد (محل عبادت) و هم در کنشت (محل عبادت غیرمسلمانان) حضور دارد.
4. سر تسلیم من و خشت در میکده‌ها / مدعی گر نکند فهم سخن گو سر و خشت:
حافظ می‌گوید: من سر به تسلیم عشق نهاده‌ام، همچون خشت‌های میکده (کنایه از فروتنی). اما اگر مدعی (شخص منتقد) حرف مرا نفهمد، مانند خشت بی‌جان است و ارزش پاسخ دادن ندارد.
معنی بیت های پایانی
5. ناامیدم مکن از سابقه‌ی لطف ازل / تو پس پرده چه دانی که که خوب است و که زشت:
حافظ به خداوند خطاب می‌کند و می‌گوید: مرا از لطف بی‌پایان خود ناامید مکن. تو که پشت پرده‌ی غیبی، چگونه می‌دانی چه کسی خوب است و چه کسی بد؟ این بیت اشاره به علم بی‌پایان خداوند دارد.
6. نه من از پرده‌ی تقوا به در افتادم و بس / پدرم نیز بهشت ابد از دست بهشت:
حافظ با طنز می‌گوید: فقط من نیستم که از راه تقوا خارج شده‌ام، حتی پدرم (آدم) نیز بهشت ابدی را به خاطر یک اشتباه از دست داد. این بیت اشاره به داستان هبوط آدم از بهشت دارد.
7. حافظا روز اجل گر به کف آری جامی / یکسر از کوی خرابات برندت به بهشت:
حافظ به خودش خطاب می‌کند و می‌گوید: اگر در روز مرگ جامی (کنایه از شراب عشق) در دست داشته‌باشی، یکراست از خرابات (محل عاشقان) به بهشت خواهی رفت. این بیت نشان‌دهنده‌ی ارزش عشق و اخلاص در نزد خداوند است.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.