احمد الله علی معدلة السلطان
حافظ-غزل شماره 472
احمد الله علی معدلة السلطان
احمد شیخ اویس حسن ایلخانی
خان بن خان و شهنشاه شهنشاه نژاد
آنکه می‌زیبد اگر جان جهانش خوانی
دیده نادیده به اقبال تو ایمان آورد
مرحبا ای به چنین لطف خدا ارزانی
ماه اگر بی تو برآید به دو نیمش بزنند
دولت احمدی و معجزه ی سبحانی
جلوه ی بخت تو دل می‌برد از شاه و گدا
چشم بد دور که هم جانی و هم جانانی
برشکن کاکل ترکانه که در طالع توست
بخشش و کوشش خاقانی و چنگزخانی
گر چه دوریم به یاد تو قدح می‌گیریم
بعد منزل نبود در سفر روحانی
از گل پارسی ام غنچه ی عیشی نشکفت
حبذا دجله ی بغداد و می ریحانی
سر عاشق که نه خاک در معشوق بود
کی خلاصش بود از محنت سرگردانی
ای نسیم سحری خاک در یار بیار
که کند حافظ از او دیده ی دل نورانی
معنی و تفسیر بیت های نخستین :
1.احمد الله علی معدلة السلطان / احمد شیخ اویس حسن ایلخانی:
حافظ می‌گوید: خدا را سپاس بر عدالت سلطان (حاکم) و ستایش می‌کنم شیخ اویس حسن ایلخانی را.
این بیت نشان‌دهنده‌ی ستایش حافظ از عدالت و بزرگی حاکم است.
2.خان بن خان و شهنشاه شهنشاه نژاد / آنکه می‌زیبد اگر جان جهانش خوانی:
حافظ می‌گوید: او خانِ خان‌ها و شهنشاهِ شهنشاه‌زاده است. کسی که اگر او را جان جهان بنامی، سزاوار است.
این بیت نشان‌دهنده‌ی بزرگی و عظمت حاکم است.
3.دیده نادیده به اقبال تو ایمان آورد / مرحبا ای به چنین لطف خدا ارزانی:
حافظ می‌گوید: حتی کسانی که تو را ندیده‌اند، به اقبال و سعادت تو ایمان آورده‌اند. آفرین بر تو که چنین لطف خداوندی به تو ارزانی شده است.
این بیت اشاره به محبوبیت و سعادت حاکم دارد.
4.ماه اگر بی تو برآید به دو نیمش بزنند / دولت احمدی و معجزه ی سبحانی:
حافظ می‌گوید: اگر ماه بدون تو طلوع کند، آن را به دو نیم خواهند کرد. این دولت احمدی (نشان‌دهنده‌ی عدالت و بزرگی) و معجزه‌ی سبحانی (الهی) است.
این بیت نشان‌دهنده‌ی این است که حضور حاکم چنان مهم است که حتی ماه بدون او ارزشی ندارد.
5.جلوه ی بخت تو دل می‌برد از شاه و گدا / چشم بد دور که هم جانی و هم جانانی:
حافظ می‌گوید: جلوه‌ی بخت تو دل هم شاه و هم گدا را می‌رباید. چشم بد دور که تو هم جان هستی و هم جانان (معشوق).
این بیت اشاره به جذابیت و محبوبیت حاکم در میان همه‌ی اقشار جامعه دارد.
معنی و تفسیر بیت های پایانی :
6.برشکن کاکل ترکانه که در طالع توست / بخشش و کوشش خاقانی و چنگزخانی:
حافظ می‌گوید: کاکل ترکانه (نماد غرور و خودخواهی) را بشکن، زیرا در طالع تو بخشش و کوشش خاقانی (بخشنده) و چنگزخانی (جنگجو) است.
این بیت نشان‌دهنده‌ی این است که حاکم باید از غرور دوری کند و به بخشش و تلاش بپردازد.
7.گر چه دوریم به یاد تو قدح می‌گیریم / بعد منزل نبود در سفر روحانی:
حافظ می‌گوید: اگرچه از تو دوریم، اما به یاد تو جام می‌گیریم. در سفر روحانی، فاصله‌ی منزل‌ها معنایی ندارد.
این بیت نشان‌دهنده‌ی این است که حافظ حتی در دوری نیز به یاد حاکم است.
8.از گل پارسی ام غنچه ی عیشی نشکفت / حبذا دجله ی بغداد و می ریحانی:
حافظ می‌گوید: از گل پارسی‌ام (نماد زیبایی و عشق) غنچه‌ی عیشی (لذت زندگی) نشکفته است. چه خوب است دجله‌ی بغداد و شراب ریحانی.
این بیت اشاره به این دارد که حافظ در جست‌وجوی لذت و زیبایی است.
9.سر عاشق که نه خاک در معشوق بود / کی خلاصش بود از محنت سرگردانی:
حافظ می‌گوید: سر عاشقی که خاک درگاه معشوق نبوده است، چگونه از محنت سرگردانی رها شود؟
این بیت نشان‌دهنده‌ی این است که عشق واقعی نیازمند تواضع و فداکاری است.
10.ای نسیم سحری خاک در یار بیار / که کند حافظ از او دیده ی دل نورانی:
حافظ می‌گوید: ای نسیم سحری، خاک درگاه یار را برایم بیاور، تا حافظ از آن دیده‌ی دلش نورانی شود.
این بیت نشان‌دهنده‌ی آرزوی حافظ برای نزدیکی به معشوق است.
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.