منم که دیده به دیدار دوست کردم باز
حافظ-غزل شماره 259
منم که دیده به دیدار دوست کردم باز
چه شکر گویمت ای کارساز بنده نواز
نیازمند بلا گو رخ از غبار مشوی
که کیمیای مراد است خاک کوی نیاز
ز مشکلات طریقت عنان متاب ای دل
که مرد راه نیندیشد از نشیب و فراز
طهارت ار نه به خون جگر کند عاشق
به قول مفتی عشقش درست نیست نماز
در این مقام مجازی به جز پیاله مگیر
در این سراچه ی بازیچه غیر عشق مباز
به نیم بوسه دعایی بخر ز اهل دلی
که کید دشمنت از جان و جسم دارد باز
فکند زمزمه ی عشق در حجاز و عراق
نوای بانگ غزل های حافظ از شیراز
معنی بیت های نخستین
۱. منم که دیده به دیدار دوست کردم باز / چه شکر گویمت ای کارساز بنده نواز:
حافظ می‌گوید: من کسی هستم که چشم‌هایم را به دیدار دوست (معشوق یا خداوند) باز کرده‌ام. او خطاب به خداوند یا معشوق می‌گوید: چه شکرگزاری‌ای می‌توانم به تو تقدیم کنم، ای کسی که کارهای بندگان را سامان می‌دهی و به آن‌ها لطف می‌کنی؟ این بیت نشان‌دهنده‌ی شکرگزاری حافظ از لطف و عنایت خداوند یا معشوق است.
۲. نیازمند بلا گو رخ از غبار مشوی / که کیمیای مراد است خاک کوی نیاز:
حافظ می‌گوید: به نیازمند بلا (عاشق) بگو که از غبار (گرد و خاک) نهراسد، چرا که خاک کوی نیاز (محل نیازمندی) کیمیای مراد (چیزی که آرزوها را برآورده می‌کند) است. او تأکید می‌کند که رنج و نیاز، راهی برای رسیدن به آرزوهاست. این بیت نشان‌دهنده‌ی اهمیت رنج و نیاز در راه رسیدن به خواسته‌هاست.
۳. ز مشکلات طریقت عنان متاب ای دل / که مرد راه نیندیشد از نشیب و فراز:
حافظ خطاب به دل خود می‌گوید: از مشکلات راه (طریقت) نهراس، چرا که مرد راه (عارف) از نشیب و فراز (پستی و بلندی‌ها) نمی‌ترسد. او تأکید می‌کند که عارفان در برابر مشکلات راه مقاومت می‌کنند. این بیت نشان‌دهنده‌ی مقاومت و استقامت در راه عشق و عرفان است.
۴. طهارت ار نه به خون جگر کند عاشق / به قول مفتی عشقش درست نیست نماز:
حافظ می‌گوید: اگر عاشق طهارت (پاکی) را با خون جگر (رنج و درد) به دست نیاورد، به گفته‌ی مفتی عشق، نمازش درست نیست. او تأکید می‌کند که عشق واقعی نیازمند رنج و فداکاری است. این بیت نشان‌دهنده‌ی اهمیت رنج و فداکاری در راه عشق است.
معنی بیت های پایانی
۵. در این مقام مجازی به جز پیاله مگیر / در این سراچه ی بازیچه غیر عشق مباز:
حافظ می‌گوید: در این مقام مجازی (دنیا)، جز پیاله (شراب) به چیزی دیگر چنگ نزن. او تأکید می‌کند که در این سرای بازیچه (دنیا)، جز عشق با چیزی دیگر بازی نکن. این بیت نشان‌دهنده‌ی اهمیت عشق و شراب به عنوان نماد رهایی از تعلقات دنیوی است.
۶. به نیم بوسه دعایی بخر ز اهل دلی / که کید دشمنت از جان و جسم دارد باز:
حافظ می‌گوید: با نیم بوسه‌ای، دعایی از اهل دل (عارفان) بخر، چرا که دشمنت از جان و جسم تو خبر دارد. او تأکید می‌کند که حمایت عارفان می‌تواند در برابر دشمنان مفید باشد. این بیت نشان‌دهنده‌ی اهمیت حمایت معنوی در برابر دشمنان است.
۷. فکند زمزمه ی عشق در حجاز و عراق / نوای بانگ غزل های حافظ از شیراز:
حافظ می‌گوید: زمزمه‌ی عشق در حجاز و عراق (مناطق مختلف) پیچیده است و نوای غزل‌های حافظ از شیراز به گوش می‌رسد. او تأکید می‌کند که عشق و شعر او در سراسر جهان شنیده می‌شود. این بیت نشان‌دهنده‌ی تأثیر عشق و شعر حافظ در جهان است.
تفسیر کامل شعر
حافظ با شور و شوق از دیدار دوست سخن می‌گوید و از خداوند به خاطر این لطف سپاسگزاری می‌کند. او به نیازمندان توصیه می‌کند که در برابر سختی‌ها صبور باشند، زیرا خاک راه نیاز، کیمیای رسیدن به مراد است. حافظ از عاشقان می‌خواهد که در راه عشق، از مشکلات نهراسند و طهارت واقعی را در خون جگر عاشقی جست‌وجو کنند. او تأکید می‌کند که در این دنیای فانی، تنها عشق ارزش دارد و باید از هر چه غیر عشق است، دوری کرد.
در پایان، حافظ به قدرت کلام و غزل‌هایش اشاره می‌کند که از شیراز به حجاز و عراق رسیده و نوای عشق را در دل‌ها زنده کرده است.
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.