ساقی حدیث سرو و گل و لاله میرود
حافظ-غزل شماره 225
ساقی حدیث سرو و گل و لاله میرود
وین بحث با ثلاثه ی غساله میرود
می ده که نوعروس چمن حدّ حسن یافت
کار این زمان ز صنعت دلّاله میرود
شکرشکن شوند همه طوطیان هند
زین قند پارسی که به بنگاله میرود
طیّ مکان ببین و زمان در سلوک شعر
کاین طفل یک شبه ره یک ساله میرود
آن چشم جادوانه ی عابدفریب بین
کش کاروان سحر ز دنباله میرود
از ره مرو به عشوه ی دنیا که این عجوز
مکاره مینشیند و محتاله میرود
باد بهار میوزد از گلستان شاه
وز ژاله باده در قدح لاله میرود
حافظ ز شوق مجلس سلطان غیاث دین
غافل مشو که کار تو از ناله میرود
معنی بیت های نخستین
۱. ساقی حدیث سرو و گل و لاله میرود / وین بحث با ثلاثه ی غساله میرود:
ساقی، داستان سرو و گل و لاله در جریان است و این بحث با سهگانهی بیارزش (ثلاثهی غساله) ادامه دارد. حافظ در این بیت به زیبایی طبیعت و بیارزشی بحثهای بیثمر اشاره میکند. او از ساقی میخواهد که به جای بحثهای بیفایده، به زیباییهای طبیعت توجه کند. این بیت نشاندهندهی نگاه حافظ به زیباییهای طبیعت و بیارزشی بحثهای بیثمر است.
۲. می ده که نوعروس چمن حدّ حسن یافت / کار این زمان ز صنعت دلّاله میرود:
شراب بده، زیرا نوعروس چمن (گل) به حد کمال زیبایی رسیده است و کار این زمانه با صنعت دلبازان (دلّالهها) پیش میرود. حافظ در این بیت به زیبایی طبیعت و نقش دلبازان در زمانه اشاره میکند. او از ساقی میخواهد که شراب بدهد تا از زیباییهای طبیعت لذت ببرد. این بیت نشاندهندهی نگاه حافظ به زیبایی طبیعت و نقش دلبازان در زمانه است.
۳. شکرشکن شوند همه طوطیان هند / زین قند پارسی که به بنگاله میرود:
همهی طوطیان هند از این قند پارسی که به بنگاله میرود، شکرشکن میشوند. حافظ در این بیت به تأثیر شعر و ادب فارسی در سرزمینهای دور اشاره میکند. او از مخاطب میخواهد که بداند شعر فارسی در سراسر جهان تأثیرگذار است. این بیت نشاندهندهی نگاه حافظ به قدرت و تأثیر شعر فارسی است.
معنی بیت های میانی
۴. طیّ مکان ببین و زمان در سلوک شعر / کاین طفل یک شبه ره یک ساله میرود:
پیمودن مکان و زمان را در سلوک شعر ببین، زیرا این طفل (شعر) یک شبه راه یک ساله را میپیماید. حافظ در این بیت به قدرت و سرعت شعر در انتقال مفاهیم اشاره میکند. او از مخاطب میخواهد که بداند شعر میتواند در زمان کوتاه، مفاهیم عمیق را منتقل کند. این بیت نشاندهندهی نگاه حافظ به قدرت و سرعت شعر است.
۵. آن چشم جادوانه ی عابدفریب بین / کش کاروان سحر ز دنباله میرود:
آن چشم جادویی و فریبنده را ببین که کاروان سحر از دنبالهی آن میرود. حافظ در این بیت به قدرت جادویی و فریبندگی چشم معشوق اشاره میکند. او از مخاطب میخواهد که بداند چشم معشوق میتواند هر کسی را مسحور کند. این بیت نشاندهندهی نگاه حافظ به قدرت جادویی چشم معشوق است.
معنی بیت های پایانی
۶. از ره مرو به عشوه ی دنیا که این عجوز / مکاره مینشیند و محتاله میرود:
از راه مرو و فریب دنیا را نخور، زیرا این عجوزه (دنیا) مکاره مینشیند و محتاله میرود. حافظ در این بیت به فریبندگی دنیا و بیاعتباری آن اشاره میکند. او از مخاطب میخواهد که فریب دنیا را نخورد و به آن اعتماد نکند. این بیت نشاندهندهی نگاه حافظ به فریبندگی دنیا است.
۷. باد بهار میوزد از گلستان شاه / وز ژاله باده در قدح لاله میرود:
باد بهار از گلستان شاه میوزد و از ژاله (شبنم) شراب در قدح لاله میرود. حافظ در این بیت به زیبایی بهار و لذت نوشیدن شراب اشاره میکند. او از مخاطب میخواهد که از زیباییهای بهار و لذت شراب لذت ببرد. این بیت نشاندهندهی نگاه حافظ به زیبایی بهار و لذت شراب است.
۸. حافظ ز شوق مجلس سلطان غیاث دین / غافل مشو که کار تو از ناله میرود:
حافظ، از شوق مجلس سلطان غیاثالدین غافل مشو، زیرا کار تو از ناله میرود. حافظ در این بیت به اهمیت مجلس سلطان و نقش ناله در پیشبرد کارها اشاره میکند. او از مخاطب میخواهد که از شوق مجلس سلطان غافل نشود و بداند که ناله میتواند کارها را پیش ببرد. این بیت نشاندهندهی نگاه حافظ به اهمیت مجلس سلطان و نقش ناله در پیشبرد کارها است.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.
