می‌دمد صبح و کلّه بست سحاب
حافظ-غزل شماره 13
می‌دمد صبح و کلّه بست سحاب
الصبوح الصبوح یا اصحاب
می‌چکد ژاله بر رخ لاله
المدام المدام یا احباب
می‌وزد از چمن نسیم بهشت
هان بنوشید دم به دم می ناب
تخت زمرد زده است گل به چمن
راح چون لعل آتشین دریاب
در میخانه بسته‌اند دگر
افتتح یا مفتّح الابواب
لب و دندانت را حقوق نمک
هست بر جان و سینه‌های کباب
اینچنین موسمی عجب باشد
که ببندند میکده به شتاب
بر رخ ساقی پری پیکر
همچو حافظ بنوش باده ناب
معنی بیت های نخستین
۱. می‌دمد صبح و کلّه بست سحاب / الصبوح الصبوح یا اصحاب:
صبح دمیده است، اما ابرها همچون کلّه (کلاه) بر سر آسمان نشسته‌اند. بیدار شوید ای یاران! بیدار شوید! (اشاره به سنت صبوحی – نوشیدن شراب در صبحگاهان). حافظ با این بیت فضای صبحگاهی و باده‌نوشی را ترسیم می‌کند.
۲. می‌چکد ژاله بر رخ لاله / المدام المدام یا احباب:
شبنم مانند شراب بر رخسار لاله‌ها می‌چکد. ای دوستان! می بنوشید، می بنوشید! شاعر با تشبیه شبنم به شراب، زیبایی طبیعت را با لذت باده‌نوشی پیوند می‌زند.
۳. می‌وزد از چمن نسیم بهشت / هان بنوشید دم به دم می ناب:
نسیم بهشتی از باغ می‌وزد. هان! دم به دم شراب ناب بنوشید. حافظ از فرصت طلایی صبحگاه و هوای مطبوع آن برای می‌نوشی سخن می‌گوید.
۴. تخت زمرد زده است گل به چمن / راح چون لعل آتشین دریاب:
گل در چمن تخت زمردین گسترده است. شراب سرخ و آتشین را دریابید. این بیت با تصویرپردازی باشکوه، زیبایی طبیعت و شراب را در هم می‌آمیزد.
معنی بیت های پایانی
۵. در میخانه بسته‌اند دگر / افتتح یا مفتّح الابواب:
درهای میخانه را بسته‌اند. ای گشاینده درها! درها را بگشا. حافظ با اشاره به بسته بودن درهای میخانه، از یاری می‌خواهد تا راه باده‌نوشی گشوده شود.
۶. لب و دندانت را حقوق نمک / هست بر جان و سینه‌های کباب:
لب و دندان تو حقی بر گردن من دارد (به سبب لذتی که از می‌نوشی با تو برده‌ام)، همانطور که نمک حقش بر جان کباب است. این بیت با طنزی ظریف، رابطه عاشق و معشوق را توصیف می‌کند.
۷. اینچنین موسمی عجب باشد / که ببندند میکده به شتاب:
عجیب است که در چنین زمانی (بهار و شادی) میخانه را به سرعت ببندند. شاعر از این رفتار نامناسب در فصل شادابی گلایه می‌کند.
۸. بر رخ ساقی پری پیکر / همچو حافظ بنوش باده ناب:
بر رخسار ساقی زیبارو (که مانند پری است)، همچون حافظ شراب ناب بنوش. حافظ در این بیت مخاطب را به لذت بردن از زیبایی ساقی و نوشیدن شراب دعوت می‌کند.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.