بود به بند تو خداوند عشق

ایرج میرزا – زهره و منوچهر
مثنوی شماره 3
بود به بند تو خداوند عشق
خواست نَبُرّد گلویت بند عشق
باش که حالا به تو حالی کنم
دقِّ دل خود به تو خالی کنم
ثانیه ای چند بر او چشم بست
برقی از این چشم به آن چشم جَست
یک دو سه نوبت به رُخَش دست برد
گرچه نزد بر رُخ او دستبرد
کند بِنای دل او را ز بُن
کرد به وی عشق خود اَنژکسیُون
باز جوان عذر تراشی گرفت
راه تبرّیّ و تحاشی گرفت
گفت که ای دخترک با جمال
تعبیه در نطق تو سِحر حلال
با چه زبان از تو تقاضا کنم
شرّ تو را از سر خود وا کنم
گر به یکی بوسه تمام است کار
این لب من آن لب تو هان بیار
گر بکشد مهر تو دست از سرم
من سر تسلیم به پیش آورم
گر شوی از من به یکی بوسه سیر
خیز، علی الله، بیا و بگیر
عقل چو از عشق شنید این سخن
گفت که: یا جای تو یا جای من !
عقل و محبّت به هم آویختند
خون ز سر و صورت هم ریختند
چون که کمی خون ز سر عقل ریخت
جَست و ز میدان محبّت گریخت
گفت برو آن تو آن یار تو
آن به کف یار تو افسار تو
رو که خدا بر تو مددکار باد
حافظت از این زن بدکارباد
معنی بیتهای شعر
بود به بند تو خداوند عشق
خواست نَبُرّد گلویت بند عشق
خدای عشق در بند و فرمان تو بود؛ اما خواست بند عشق را از گلوی تو نبُرد و همچنان تو را گرفتار عشق نگه دارد.
باش که حالا به تو حالی کنم
دقِّ دل خود به تو خالی کنم
صبر کن تا اکنون حال خود را برایت روشن کنم و درد و اندوه پنهان دلم را با تو در میان بگذارم.
ثانیهای چند بر او چشم بست
برقی از این چشم به آن چشم جَست
چند لحظه چشمهایش را بر او بست و نگاه عاشقانه و برق شوق از چشمان او به چشمان دختر رفتوآمد کرد.
یک دو سه نوبت به رُخَش دست برد
گرچه نزد بر رُخ او دستبرد
یک یا دو بار دست به سوی چهرهاش برد، هرچند واقعاً جرئت نکرد به صورت او دست بزند.
کند بِنای دل او را ز بُن
کرد به وی عشق خود اَنژکسیُون
با عشق خود بنیاد دل او را از ریشه ویران کرد و عشق خویش را مانند دارویی به او تزریق کرد.
باز جوان عذر تراشی گرفت
راه تبرّیّ و تحاشی گرفت
جوان دوباره بهانهتراشی کرد و راه دوری جستن و کنارهگیری را در پیش گرفت.
گفت که ای دخترک با جمال
تعبیه در نطق تو سِحر حلال
گفت: ای دختر زیبارو، در سخنانت جادویی دلنشین و فریبنده نهفته است.
با چه زبان از تو تقاضا کنم
شرّ تو را از سر خود وا کنم
با چه زبانی از تو درخواست کنم که از سر من دست برداری و خود را از گرفتاری و شرّ تو رها کنم؟
گر به یکی بوسه تمام است کار
این لب من آن لب تو هان بیار
اگر با یک بوسه کار تمام میشود، این لب من و آن لب تو؛ پس بیا و مرا ببوس.
گر بکشد مهر تو دست از سرم
من سر تسلیم به پیش آورم
اگر عشق تو دست از سر من بردارد، من نیز تسلیم میشوم و سر فرود میآورم.
گر شوی از من به یکی بوسه سیر
خیز، علی الله، بیا و بگیر
اگر با یک بوسه از من راضی و سیر میشوی، برخیز و به یاری خدا بیا و آن را بگیر.
عقل چو از عشق شنید این سخن
گفت که: یا جای تو یا جای من!
وقتی عقل این سخنان عشق را شنید، گفت: یا تو باید بمانی یا من؛ جای هر دوی ما در یک دل نیست.
عقل و محبّت به هم آویختند
خون ز سر و صورت هم ریختند
عقل و عشق با یکدیگر درگیر شدند و از شدت این کشمکش، هر دو آسیب دیدند و خونین شدند.
چون که کمی خون ز سر عقل ریخت
جَست و ز میدان محبّت گریخت
وقتی اندکی خون از سر عقل جاری شد، از جای خود پرید و از میدان عشق گریخت.
گفت برو آن تو آن یار تو
آن به کف یار تو افسار تو
عقل گفت: برو؛ آن عشق و آن یار برای تو. افسار اختیار تو نیز در دست همان یار است.
رو که خدا بر تو مددکار باد
حافظت از این زن بدکار باد
برو و امیدوار باش که خدا یاریات کند و تو را از گزند این زن بدکار حفظ نماید.
نتیجهگیری
عشق در این ابیات نیرویی نیرومند و آشکارکننده است که با نگاهی کوتاه، احساسات پنهان را برملا میکند و دل عاشق را بیقرار میسازد.



