ورود / عضویت



چو مهر باختری، همچو ماه کنعانی - ادبستان شعر پارسی % %

چو مهر باختری، همچو ماه کنعانی

آذر بیگدلی – قصیده شماره 27

قصیده در تعریف احمدخان خویی دنبلی

چو مهر باختری، همچو ماه کنعانی

شد از فسون زلیخای چرخ زندانی

برادران حسود ستارگان دادند

ز دست، یوسف خورشید را بارزانی

برآمد از افق شرق مه، چو بن یامین

جهان چو دیده ی یعقوب گشت ظلمانی

شدم به گوشه ی بیت الحزن، درش بستم

غمین نشسته، به زانو نهاده پیشانی

نه روغنی، که دهد روشنی چراغ مرا

نه روزنی، که کند ماه پرتو افشانی

گهی به فکر، کز آغاز شد چها دیدی

گهی به ذکر، که انجام چون شود دانی؟

به خواب رفته همه مرغ و ماهی و، رفته

سه پاس از شب و من در سپاس یزدانی

صدای حلقه ی در، ناگهم به گوش آمد

شگفت ماندم در کار خود ز حیرانی

که هیچکس نشناسم که نیم شب پرسد

ز حال زار مسلمانی، از مسلمانی

وگرنه، وام به گردن ز خواجه ای دارم

که تا سحر کندم شب به حجره دربانی

وگرنه خون کسی ریخته گریخته ام

که جویدم به شب تیره عدل سلطانی

وگرنه بزم شراب است کلبه ی تنگم

که پا نهد عسس آنجا چو دزد پنهانی

که میزند به در این حلقه نیم شب یا رب؟

که نام او نه فلانی بود نه بهمانی

عصا گرفته به کف، دل طپان و پا لرزان

سبک شدم سوی دهلیز با گران جانی

عیان ز رخنه ی در دیدم آن فروغ که دید

بطور از قبس آن شب، شبان عمرانی

چو پیش رفته گشودم در، آفتابی بود

کشیده سر ز گریبان سرو بستانی

مهی، خطش حبشی، غبغبش سمرقندی

بتی، تنش ختنی و لبش بدخشانی

گرفته مست به یک دست شمع کافوری

به دست دیگر، مینای راح ریحانی

درآمد از در و گفتا: ببند، چون بستم

کله فگند و قبا کند ماه کنعانی

به سجده شکرکنان، من برابرش گویی

نشسته ثانی یعقوب و یوسف ثانی

چو گرم شد سرش، از یک دو جام باده ی تلخ

درآمدش لب شیرین به شکر افشانی

چه گفت؟ – گفت که: ای همدم ابیوردی

چه گفت؟- گفت که: ای همزمان به شروانی

نه دلنوازی حسن است، اینکه آرایم

رخ از شراب، که آرایشی است جسمانی

تو را گذارم، چون خال در سیه روزی

تو را پسندم، چون زلف در پریشانی

نه پاکبازی عشق است، اینکه آلایم

بلای باده، که آلایشی است روحانی

تو را که زاهد عهدی، به طاعت اندوزی

تو را که شهره ی شهری، به پاکدامانی

سرم خوش است، به این سرخوشت کنم کاینک

قمیص یوسفی آورد ریح رحمانی

رسانده نکهت گل، هم صبا و هم ز سبا

رسیده نامه رسان هدهد سلیمانی

بگفت این و به من داد نامه ی رنگین

که رنگ یافته از وی ترنج گیلانی

به مهر، مُهر چو برداشتم ز عنوانش

شناختم خط دیرینه یار روحانی

کدام یار؟! سمیع السرایری که زهوش

به گوش دل شنود رازهای پنهانی

ادیب محکمه ی عقل و حکمت، آنکه رود

به هر کجا، زند آن مُلک لاف یونانی

حلیف زهد و نه هر حد معروفی

الیف عشق و نه هر عشق، عشق صنعانی

نوشته بود پس از شوق وصل و شکوه ی هجر

که ای دعاویت از هر مقوله برهانی

گذشت عمرم، اگر چه به ناخوشی، یک چند

کنون همی گذرد خوش، به دولت خانی

تو را که مانده کنون تنگتر ز هم دل و دست

به تنگنای عراق، اینقدر چه میمانی؟

اگر چه خاطرش از هیچ راه نگشاید

همه به خلد برین گرد رود صفاهانی

ولی چو رفتن احمد شنیدی از بطحا

چرا جنیبت هجرت به خوی نمیرانی؟

چه خوی، به نزهت مصر و نه مصر فرعونی

چه خوی، به خضرت شام و نه شام ظلمانی

چه خوی؟ به یمن عدالت، مداین اول

چه خوی؟ به میمنت و امن کعبه ی ثانی

چه خوی، که دید در آن لاله ریخت چون ژاله؟

گل بهشت، خوی از خجلتش ز پیشانی

خصوص حال، که از بهر عیش اهل کمال

مهین مهندس اقبال خان خانانی

به ساعتی که برآراست دولتش ز سعود

فگند طرح سرا بوستان روحانی

چه بوستان، چه سرا دیدمش، ندیدم لیک

در آن قصور، قصور آشکار و پنهانی

جز این که، چون تو کهن بلبلیش میباید

بیا به بستان، ای عندلیب بستانی

چو شرح نامه به پایان رسید، صبح دمید

فشاند مرغ سحر بال، در سحر خوانی

ز پیش طاق رواق کبود، دست سحر

گسست رشته ی قندیل های نورانی

نسیم صبح، سر آستین به ماه افشاند

به زیر پرده شد این شاهد شبستانی

خروس عرش، به الله اکبر سحری

به چشم مردم نگذاشت خواب شیطانی

به برج خویش، روان گشت چون مه آن بی مهر

چو چرخ من ز پیش در ستاره افشانی

پی دو گانه ی رب یگانه، ز اشک وداع

وضو گرفتم و سودم به خاک پیشانی

هوای دیدن آن قصر و بوستان کردم

غم چنانم در سینه کرد نیرانی

زدم به دامن باد سحر، همان دستی

که زد به تخته ی کشتی غریق طوفانی

که ای تو پیک غریبان، بگو به مولینا

کزوست پیرخرد کودک دبستانی

که آنچه شرح کمال و جلال خان کردی

ز نردبان به ثریا مرو، که نتوانی

تو را بس آنچه نوشتی، ز وصف خانه و باغ

در آن حدیقه الهی به کام دل مانی

جواب نامه غرض خواستم نویسم، لیک

گرفت دست مرا خامه از زبان دانی

که دوست لؤلؤ منثور چون فرستادت

به آنکه گوهر منظوم به روی افشانی

کتاب چندم، در حجره بود، بگشودم

مگر به اذن حریفان کنم سخنرانی

ز نظم عرفی و شعر کمالم آمد خوش

به هم کرشمه ی شیرازی و صفاهانی

ولی چو داشت سر اندر کنار من انصاف

به هیچ یک نزدم طعنه در نواخوانی

گهر، میان گهر ریختم؛ کند شاید

دقیق طبع رفیقان عصر، میزانی

به رسم هدیه، چو دیدم به پای آن حاجب

که روزکی دو در آن قصر کرده دربانی

نه تحفه زیبد، اثواب هندی و رومی

نه ارمغان سزد، اجناس بحری و کانی

ز گنج خاطر، درجی لبالب از گوهر

که ننگ آیدش، از لؤلؤیی و مرجانی

گزیدم اینک و بر درگهش فرستادم

که شد چو لعل دلش خون ز رشک، خاقانی

اگر چه ساحت آن بوستان سرا دیدن

مبارک است بر اشراف نوع انسانی

و یا به تهنیتش ارمغان فرستادن

مقرر است بر اصناف انسی و جانی

ولی کنون، چو ز رفتار چرخ دولابی

ولی کنون، چو ز کردار بخت ظلمانی

نه قدرتی، که فرستم بضاعت مزجات

نه قوتی که کنم رخش سیر جولانی

خوشم، که راوی اشعار خویش را شنوم

به این قصیده در آن بزم کرده ترخانی

همیشه تا زر و تا سیم را، ز صیرفیان

جهانیان به گرانی خرند و ارزانی

به دوستان و حسودان خان درین بازار

گرانی و سبکی باد یا رب ارزانی

تبارک الله ازین قصر و حبذا ازین باغ

که کرده حاجب او قیصری و رضوانی

دهم سپهر بود، نه دوم زمین این قصر

که خود مقابل روحانی است جسمانی

اگر سپهر نگویی، که روشنان سپهر

گشاده دیده در آنجا پی نگهبانی

نهم بهشت بود، نه دوم جهان این باغ

به این نشانه، که این باقی است و آن فانی

اگر بهشت نگویی، که حوریان بهشت

به سر دویده به آن بوستان به مهمانی

چرا چو دست ستم، پای دیو از آنجا بست

اگر نکرده بر آن در فرشته دربانی؟

همی چراست درختش چو بخت بانی سبز

اگر نکرده در آن باغ خضر دهقانی؟

بتان خلخی و دلبران نوشادی

در آن بهشت زده دم ز حور و غلمانی

فروغ شمسه درگاه آسمان جاهی

چراغ انجمن حاجبان دیوانی

به بزم عیسی مریم، نموده خورشیدی

به بام هفتم افلاک، کرده کیوانی

عیان ز هر ثمری، نقش خامه ی بهزاد

نهان به هر شجری، کارنامه ی مانی

به تاک بسته، همه خوشه های پروینی

ز خاک رسته، همه لاله های نعمانی

دروگری، همه از آبنوس و صندل و عاج

نظر ز دیدنش آیینه وار حیرانی

فرح فزا و روان بخش آب و چشمه ی آن

ز چشم مردم پنهان، چو آب حیوانی

به چار فصل، در انهار سیمگون شب و روز

روان ز منبع آن بحر، جود ربانی

در آن حیاض و جداول، که باشدش همه سنگ

بلور و مرمر و یشب و زبرجد کانی

ز نخل وادی ایمن، همی نشان داده

به راستی همه فواره های نورانی

چو چشم مجنون، از شوق در گهر پاشی

چو روی لیلی از شرم در خوی افشانی

شناور آمده مرغابیان در انهارش

چو روشنان فلک، در مجرّه جولانی

کشیده دست صبا، سایبان اطلس سبز

ز برگ تر به سر شاهدان بستانی

هر آن نهال که پوشیده رخت نوروزی

نداده ز آذر و دی نیز تن به عریانی

به هر کجا گذران افگنی نظر، بینی

به هر طرف نگران افتدت گذر، دانی

که نقش بند طبیعی، بدست شاپوری

به بردن دل هر کس نشسته پنهانی

به برگ برگ درختان بارور هر سو

کشیده صورت شیرین به شکر افشانی

عبیر بیز و گهرریز، روز و شب آنجا

چه باد فروردینی، چه ابر نیسانی

مگر سه گانه موالید را یکی کردند

در آن حدیقه که بادا ببانی ارزانی

به خاک جامد، همدست قوت نبتی

به چشم نامی دمساز روح حیوانی

کسی که دیده همه عمر یک ره آن گلزار

برند گر به بهشتش،کشد پشیمانی

چرا که جست در آن راه اگر به دشواری

همیشه بود در اینجا رهش به آسانی

نه خار در کف گلچین، ز جرم گلچینی

نه چین به حاجب حاجب، ز خلق دربانی

غرض، گمان نکنم، گر ز اهل حاله نه ای

ز دیدن و ز شنیدن محاسنش دانی

که حسن و صنعت این قصر و باغ نتوان یافت

به چشم و گوش، که وجدانی است وجدانی

حمام و طوطی آن قصر، از خوش آوازی

تذرو و بلبل آن باغ، از خوش الحانی

نکات حسن، نشان داده در نواسازی

زبور عشق، بیان کرده در نواخوانی

چگونه بر سر بانی فگنده سایه همه

به دستش ار نبود خاتم سلیمانی

مهین سلاله ی مجد و جلال، احمد خان

ثمین دُر صدف مرتضی قلیخانی

که اوست افضل مخلوق خلقت بشری

که اوست احسن تقویم خلق انسانی

به بر برش، هر ذره کرده خورشیدی

به بحر جودش، هر قطره کرده عمانی

نخست خاست، ز بحر کفش چو ابرقلم

ز لوح اهل کرم شست نام قاآنی

طلب شمرده به خود حتم، حاتم طائی

طمع نوشته ی به خود ختم، معن شیبانی

به نوح، نوح کنان، خلق میگریست که شد

ز باد فتنه زمین را سفینه طوفانی

کنون ز لنگر عدلش، جهان بحمدالله

نجات یافته از چار موج ارکانی

همان عصای کلیم است، تیغ خونخوارش

که خلق را رمه کردار کرده چوپانی

چو در میان رمه، دیده گرگ قبطی رنگ

بدست موسوی اش کرده تیغ ثعبانی

به کار حکم نیفتاده مشکلی او را

جز اینکه حق گذارند بر او به آسانی

نه عفو او نگرد در خیانت خائن

نه عدل او گذرد، از جنایت جانی

به باغ چون نگرد حفظ او به ناطوری

به راغ چون گذرد ما پس او به چوپانی

به فرق صعوه کند چنگ باز، شانه کشی

به کام بره کند ناب شیر پستانی

بپاست رایت اسلام از سلامت او

خدا کند نفتد رخنه در مسلمانی

غرض نگارش تاریخ را نوشت آذر

زید بکام درین بوستانسرا بانی

(1191 ه.ق)

دیدگاهتان را بنویسید

😊
🌸🌹🌺🌻🌷🌼💐🥀😒😡😠😤😊😂❤️👍🔥🎉😍🤔😢🙏😎🥳😅🤗😴🤩😭😱💔✨💯👏🙌💪🌟💖💙💚🧡💜🤍🖤