خواب خواب خواب او غنوده است

فروغ فرخزاد – مجموعه ی اسیر
شماره 29
با کدام است ؟
خواب خواب خواب او غنوده است
روی ماسه های گرم
زیر نور تند آفتاب
از میان پلک های نیمه باز
: خسته دل نگاه می کند
جویبار گیسوان خیس من
روی سینه اش روان شده
بوی بومی تنش
در تنم وزان شده
خسته دل نگاه می کند :
آسمان به روی صورتش خمیده است
دست او میان ماسه های داغ
با شکسته دانه هایی از صدف
یک خط سپید بی نشان کشیده است
دوست دارمش …
مثل دانه ای که نور را
مثل مزرعی که باد را
مثل زورقی که موج را
یا پرنده ای که اوج را
دوست دارمش …
از میان پلک های نیمه باز
خسته دل نگاه می کنم :
کاش با همین سکوت و با همین صفا
در میان بازوان من
خاک می شدی
با همین سکوت و با همین صفا …
در میان بازوان من
زیر سایبان گیسوان من
لحظه ای که می مکد مرا
سرزمین تشنه ی تن جوان من
چون لطیف بارشی
یا مه نوازشی
کاش خاک می شدی …
کاش خاک می شدی …
تا دگر تنی
در هجوم روزهای دور
از تن تو رنگ و بو نمی گرفت
با تن تو خو نمی گرفت
تا دگر زنی
در نشیب سینه ات نمی غنود
سوی خانه ات نمی غنود
نغمه ی دل تو را نمی شنود
از میان پلک های نیمه باز
خسته دل نگاه می کنم
مثل موج ها تو از کنار من
دور می شوی …
باز دور می شوی …
روی خط سربی افق
یک شیار نور می شوی
با چه می توان
عشق را به بند جاودان کشید؟
با کدام بوسه، با کدام لب؟
در کدام لحظه، در کدام شب؟
مثل من که نیست می شوم …
مثل روزها …
مثل فصل ها …
مثل آشیانه ها …
مثل برف روی بام خانه ها …
او هم عاقبت
در میان سایه ها غبار می شود
مثل عکس کهنه ای
تار تار تار می شود
با کدام بال می توان
از زوال روزها و سوزها گریخت !
با کدام اشک می توان
پرده بر نگاه خیره ی زمان کشید؟
با کدام دست می توان
عشق را به بند جاودان کشید؟
با کدام دست؟…
خواب خواب خواب
او غنوده است
روی ماسه های گرم
زیر نور تند آفتاب
معنی بندهای نخستین شعر
خواب خواب خواب
۱.
خواب خواب خواب او غنوده است روی ماسههای گرم زیر نور تند آفتاب از میان پلکهای نیمهباز خستهدل نگاه میکند: جویبار گیسوان خیس من روی سینهاش روان شده بوی بومی تنش در تنم وزان شده
معنی: مردی در ساحل، روی ماسههای گرم و زیر تابش شدید آفتاب به خواب رفته است. او با چشمانی نیمهباز و نگاهی خسته به زن مینگرد. گیسوان خیس زن مانند جویباری روی سینهی مرد جاری شده و بوی طبیعی بدن مرد در وجود زن پیچیده است. فضای این بند سرشار از آرامش جسمانی، نزدیکی عاشقانه و حسی از صمیمیت است؛ اما نگاه خستهی مرد از همان ابتدا، نشانهای از فاصله و ناآرامی پنهان در این رابطه است.
۲.
خستهدل نگاه میکند: آسمان به روی صورتش خمیده است دست او میان ماسههای داغ با شکستهدانههایی از صدف یک خط سپید بینشان کشیده است
معنی: مرد همچنان با نگاهی خسته به اطراف مینگرد. آسمان چنان به صورت او نزدیک به نظر میرسد که گویی بر چهرهاش خم شده است. او با دانههای شکستهی صدف در میان ماسههای داغ خطی سفید میکشد؛ خطی که نشانی مشخص ندارد. این خط میتواند نمادی از مرزهای ناپایدار، خاطرات زودگذر یا تلاش انسان برای ثبت چیزی در جهانی باشد که آثارش سرانجام محو میشوند.
۳.
دوست دارمش … مثل دانهای که نور را مثل مزرعی که باد را مثل زورقی که موج را یا پرندهای که اوج را دوست دارمش …
معنی: زن مرد را عمیقاً دوست دارد و عشق خود را با چند تشبیه بیان میکند. همانطور که دانه برای رشد به نور، مزرعه به باد، زورق به موج و پرنده به اوج گرفتن نیاز دارد، زن نیز وجود معشوق را برای زندگی عاطفی خود ضروری میداند. این تشبیهها نشان میدهند که عشق برای او تنها یک احساس گذرا نیست، بلکه نیازی طبیعی و بنیادی است.
۴.
از میان پلکهای نیمهباز خستهدل نگاه میکنم: کاش با همین سکوت و با همین صفا در میان بازوان من خاک میشدی با همین سکوت و با همین صفا … در میان بازوان من زیر سایبان گیسوان من لحظهای که میمکد مرا سرزمین تشنهی تن جوان من چون لطیف بارشی یا مه نوازشی کاش خاک میشدی … کاش خاک میشدی …
معنی: این بار زن از نگاه خود سخن میگوید و آرزویی تلخ را بیان میکند. او میخواهد معشوق در همان لحظهی صمیمیت و آرامش، به خاک تبدیل شود؛ یعنی دیگر نتواند از او جدا شود و به سوی دیگری برود. زن آرزو دارد مرد در آغوش او باقی بماند و رابطهشان برای همیشه از تغییر و جدایی مصون باشد.
تصویر «سرزمین تشنهی تن جوان من» نشاندهندهی اشتیاق شدید زن به عشق و نزدیکی است. تشبیه این نزدیکی به «بارش لطیف» و «مه نوازش» نیز بر لطافت و آرامش لحظهی عاشقانه تأکید میکند. بااینحال، تکرار «کاش خاک میشدی» نشان میدهد که در پشت این صمیمیت، ترسی عمیق از ازدستدادن معشوق وجود دارد. زن برای گریز از جدایی، حتی نابودی و بیحرکت شدن معشوق را آرزو میکند.
۵.
تا دگر تنی در هجوم روزهای دور از تن تو رنگ و بو نمیگرفت با تن تو خو نمیگرفت تا دگر زنی در نشیب سینهات نمیغنود سوی خانهات نمیغنود نغمهی دل تو را نمیشنود
معنی: زن میخواهد معشوق به خاک تبدیل شود تا هیچ زن دیگری در آینده نتواند با او رابطهای عاشقانه برقرار کند. او نمیخواهد بدن دیگری از وجود مرد تأثیر بپذیرد، با او خو بگیرد یا در آغوشش آرامش پیدا کند. همچنین نمیخواهد زن دیگری به خانهی او راه یابد و صدای دل و عواطفش را بشنود.
این بند، جنبهی حسادتآمیز و مالکانهی عشق زن را آشکار میکند. او معشوق را نهفقط برای اکنون، بلکه برای تمام آینده میخواهد و از این میترسد که روزی جای خود را به زنی دیگر بدهد. آرزوی تبدیل شدن معشوق به خاک، تلاشی خیالی برای متوقف کردن زمان و جلوگیری از تکرار تجربهی عشق با فردی دیگر است.
معنی بندهای پایانی
خواب خواب خواب او غنوده است
۶.
از میان پلکهای نیمهباز خستهدل نگاه میکنم مثل موجها تو از کنار من دور میشوی … باز دور میشوی … روی خط سربی افق یک شیار نور میشوی
معنی: زن با چشمانی نیمهباز و دلی خسته به رفتن معشوق میاندیشد. مرد مانند موجهایی که از کنار ساحل عبور میکنند، از او دور میشود. تکرار «دور میشوی» بر احساس جدایی و ناتوانی زن در نگه داشتن معشوق تأکید دارد. سرانجام، مرد در دوردست و بر خط تیره و سربی افق، به خطی باریک از نور تبدیل میشود.
تصویر «شیار نور» هم زیبایی و هم ناپایداری را در خود دارد: معشوق هنوز در چشم زن روشن و خواستنی است، اما دیگر به او دسترسی ندارد. این بند، گذار از صمیمیت جسمانی به تنهایی و فاصله را به تصویر میکشد.
۷.
با چه میتوان عشق را به بند جاودان کشید؟ با کدام بوسه، با کدام لب؟ در کدام لحظه، در کدام شب؟
معنی: زن از خود میپرسد چگونه میتوان عشق را برای همیشه حفظ کرد. آیا بوسهای خاص، لبهایی عاشق یا لحظهای ویژه میتواند پیوندی جاودانه بسازد؟ پرسشهای پیاپی نشان میدهند که او پاسخی برای این مسئله ندارد و به ناتوانی انسان در متوقف کردن تغییر و جدایی پی برده است.
در این بند، عشق از یک رابطهی شخصی فراتر میرود و به مسئلهای فلسفی تبدیل میشود: آیا میتوان احساسی زنده و متغیر را برای همیشه در یک لحظه یا پیوند ثابت نگه داشت؟
۸.
مثل من که نیست میشوم … مثل روزها … مثل فصلها … مثل آشیانهها … مثل برف روی بام خانهها … او هم عاقبت در میان سایهها غبار میشود مثل عکس کهنهای تار تار تار میشود
معنی: زن درمییابد که خودش نیز مانند روزها، فصلها، آشیانهها و برف روی بام خانهها بهتدریج از میان میرود. معشوق نیز سرانجام در سایههای زمان محو خواهد شد و مانند عکسی قدیمی، تصویرش کمرنگ و نامشخص میشود.
در این بند، گذر زمان و نابودی تدریجی خاطرات بهصورت تصاویری ملموس بیان شدهاند. روزها و فصلها میگذرند، آشیانهها از میان میروند و برف آب میشود؛ همانطور که زیبایی، جوانی، عشق و خاطرات نیز از گزند زمان در امان نیستند. عبارت «تار تار تار» شدت محو شدن تصویر معشوق را بهخوبی نشان میدهد.
۹.
با کدام بال میتوان از زوال روزها و سوزها گریخت! با کدام اشک میتوان پرده بر نگاه خیرهی زمان کشید؟ با کدام دست میتوان عشق را به بند جاودان کشید؟ با کدام دست؟…
معنی: زن با پرسشهایی دردناک میخواهد بداند چگونه میتوان از گذر روزها، رنجها و فرسودگی زمان گریخت. آیا بالی وجود دارد که انسان را از نابودی نجات دهد؟ آیا اشکی میتواند نگاه بیوقفهی زمان را بپوشاند؟ و آیا دستی میتواند عشق را برای همیشه نگه دارد؟
پاسخ ضمنی شعر منفی است: هیچ قدرتی نمیتواند گذر زمان را متوقف کند یا عشق را کاملاً از زوال مصون بدارد. تکرار «با کدام دست؟» نشان میدهد که زن سرانجام در برابر این حقیقت به بنبست میرسد.
۱۰.
خواب خواب خواب او غنوده است روی ماسههای گرم زیر نور تند آفتاب
معنی: شعر بار دیگر با همان تصویر آغازین پایان مییابد: مرد روی ماسههای گرم و زیر آفتاب خوابیده است. بازگشت به این تصویر، شعر را به نقطهی شروع برمیگرداند؛ گویی تمام اندیشههای زن دربارهی عشق، حسادت، جدایی و گذر زمان در سکوت همان لحظه جریان داشتهاند.
تکرار «خواب خواب خواب» در پایان، فضایی رؤیاگونه و دورانی ایجاد میکند. شعر میان آرامش ظاهری صحنه و آشفتگی درونی زن فاصلهای معنادار میسازد.
آرایههای ادبی
خواب خواب خواب او غنوده است
تکرار: «خواب خواب خواب» در آغاز و پایان شعر تکرار شده است. همچنین «دوست دارمش»، «کاش خاک میشدی»، «دور میشوی»، «با کدام دست» و «تار تار تار» با تکرار خود بر احساسات اصلی شعر تأکید میکنند. این تکرارها موسیقی درونی شعر را تقویت کرده و بر خوابآلودگی، اشتیاق، ترس از جدایی و درماندگی تأکید دارند.
تشبیه:
-
«مثل دانهای که نور را»؛ عشق به نیاز دانه به نور تشبیه شده است.
-
«مثل مزرعی که باد را»؛ رابطهی عاشقانه با نیاز مزرعه به باد مقایسه شده است.
-
«مثل زورقی که موج را»؛ معشوق مانند موج برای زورق ضروری تصویر شده است.
-
«مثل پرندهای که اوج را»؛ عشق به نیاز پرنده به اوج گرفتن تشبیه شده است.
-
«چون لطیف بارشی / یا مه نوازشی»؛ نزدیکی معشوق به بارشی لطیف و مهی نوازشگر تشبیه شده است.
-
«مثل موجها تو از کنار من دور میشوی»؛ دور شدن معشوق به حرکت موجها تشبیه شده است.
-
«مثل برف روی بام خانهها»؛ نابودی تدریجی انسان به آب شدن برف تشبیه شده است.
-
«مثل عکس کهنهای تار تار تار میشود»؛ محو شدن خاطرهی معشوق به تار شدن عکس قدیمی تشبیه شده است.
استعاره:
-
«جویبار گیسوان خیس من»؛ گیسوان خیس به جویباری جاری تشبیه شدهاند.
-
«سرزمین تشنهی تن جوان من»؛ بدن زن به سرزمینی تشنه تشبیه شده که خواهان بارش و سیرابی است.
-
«شیار نور»؛ تصویر دور و کمرنگ معشوق به خطی از نور در افق تبدیل شده است.
-
«بند جاودان»؛ استعاره از پیوندی است که بتواند عشق را برای همیشه حفظ کند.
-
«نگاه خیرهی زمان»؛ زمان مانند موجودی دارای چشم و نگاه تصور شده است.
تشخیص: «آسمان به روی صورتش خمیده است»؛ آسمان مانند موجودی زنده تصویر شده که خم میشود. «نگاه خیرهی زمان» نیز به زمان ویژگی انسانی میدهد. همچنین «نغمهی دل» با تصویر موسیقایی، احساسات درونی را همچون آوازی شنیدنی جلوه میدهد.
کنایه: «خاک میشدی» در بافت شعر به آرزوی زن برای از دست ندادن معشوق و متوقف کردن حضور او در زندگی اشاره دارد؛ «دور میشوی» کنایه از جدایی و فاصله گرفتن است؛ «عشق را به بند جاودان کشیدن» کنایه از تلاش برای حفظ همیشگی عشق؛ «از زوال روزها و سوزها گریختن» کنایه از رهایی از گذر زمان و رنجهای زندگی است.
نماد:
-
خواب: حالت رؤیاگونه، سکون و تعلیق میان واقعیت و خیال.
-
ماسههای گرم و آفتاب: فضای ملموس و جسمانی رابطه و لحظهی حال.
-
خط سپید بینشان: اثری گذرا یا تلاشی برای ثبت چیزی که ماندگار نیست.
-
خاک: نابودی، سکون و در خیال زن، راهی برای جلوگیری از جدایی.
-
موج: حرکت، گذر و دور شدن.
-
افق: فاصله و مرزی که دسترسی به معشوق را دشوار میکند.
-
برف: ناپایداری و زوال تدریجی.
-
عکس کهنه: خاطرهای که با گذشت زمان وضوح خود را از دست میدهد.
-
بال: امکان گریز از محدودیتها و رهایی از زمان.
-
دست: قدرت و توانایی انسان برای نگه داشتن عشق.
مراعاتالنظیر: «ماسه، آفتاب، آسمان، موج، افق» از عناصر طبیعتاند؛ «دانه، مزرعه، باد، زورق، موج، پرنده، اوج» نیز مجموعهای از واژگان مرتبط با طبیعت و حرکت را تشکیل میدهند. «بال، پرنده، اوج، گریختن» نیز از نظر معنایی با پرواز و رهایی تناسب دارند.
تضاد: میان «سکوت» و «نغمه»، «نزدیکی» و «دوری»، «گرمی» و «سردی ضمنیِ افق سربی»، و «جاودانگی» و «زوال» تقابل معنایی وجود دارد. مهمترین تضاد مفهومی شعر، میل به جاودانگی عشق در برابر حقیقت زوال و گذر زمان است.
حسآمیزی: «ماسههای گرم»، «نور تند آفتاب»، «بوی بومی تنش» و «مه نوازشی» تجربههای حسی مختلف را به هم پیوند میدهند. در «مه نوازشی»، تصویری دیداری و طبیعی با حس لامسه و عاطفه درآمیخته است.
پرسش بلاغی: «با چه میتوان عشق را به بند جاودان کشید؟»، «با کدام بوسه، با کدام لب؟»، «با کدام بال میتوان از زوال روزها و سوزها گریخت؟» و «با کدام دست؟» پرسشهایی هستند که بیشتر برای بیان درماندگی و تأمل شاعرانه مطرح شدهاند، نه برای دریافت پاسخی مشخص.
اغراق: آرزوی «خاک شدن» معشوق در آغوش زن، شدت میل او به حفظ رابطه را به شکلی اغراقآمیز بیان میکند. همچنین تلاش برای بستن عشق به بندی جاودان، آرزویی فراتر از توانایی معمول انسان است.
واجآرایی: تکرار صداهای «خ» و «ش» در «خواب»، «خستهدل»، «خاک»، «خیره»، «خیرهی زمان» و «سوزها» به ایجاد موسیقی درونی و فضایی نرم اما اندوهناک کمک میکند. تکرار آوایی «ت» در «تار تار تار» نیز حس قطعشدگی و محو شدن را تقویت میکند.
ساختار دورانی: شعر با «خواب خواب خواب» آغاز میشود و به همان عبارت بازمیگردد. این بازگشت، ساختاری حلقوی ایجاد میکند و نشان میدهد که همهی تأملات زن در محدودهی یک لحظهی ظاهراً آرام جریان دارند؛ لحظهای که در ذهن او با ترس از پایان و جدایی همراه است.
تفسیر و مفهوم کلی شعر
خواب خواب خواب او غنوده است
پیام اصلی: شعر «خواب خواب خواب» دربارهی عشق، حسادت، ترس از جدایی و ناتوانی انسان در جاودانه کردن لحظههای عاشقانه است. زن در کنار معشوقی که آرام خوابیده است، از یک سو نزدیکی و صمیمیت را تجربه میکند و از سوی دیگر از آیندهای میترسد که در آن معشوق از او دور خواهد شد و شاید به زنی دیگر عشق بورزد. او آرزو میکند این لحظه برای همیشه ثابت بماند، اما سرانجام با حقیقت گذر زمان و زوال روبهرو میشود.
در آغاز شعر، تصویر مرد خوابیده روی ماسههای گرم، فضایی آرام و جسمانی ایجاد میکند. گیسوان خیس زن روی سینهی او جاری است و بوی تن مرد در وجود زن میپیچد. این تصاویر حسی، نزدیکی دو تن را نشان میدهند؛ اما عبارت «خستهدل نگاه میکند» از همان ابتدا نشانهای از اندوه و ناآرامی است.
زن با تکرار «دوست دارمش» عشق خود را به نیازهای طبیعی تشبیه میکند. دانه بدون نور، مزرعه بدون باد، زورق بدون موج و پرنده بدون اوج، معنای کامل خود را از دست میدهند. این تشبیهها نشان میدهند که معشوق برای زن بخشی از نیازهای بنیادین زندگی است.
اما عشق او بهتدریج به ترس از ازدستدادن تبدیل میشود. زن آرزو میکند معشوق در آغوش او «خاک» شود تا دیگر نتواند از او جدا شود و هیچ زن دیگری به او نزدیک نشود. این آرزو، تصویری افراطی از حسادت و میل به مالکیت عاطفی است. زن میخواهد نهفقط لحظهی حال، بلکه تمام آیندهی معشوق را نیز در اختیار داشته باشد.
در ادامه، معشوق مانند موجی از کنار زن دور میشود و بر خط افق به شیار باریکی از نور تبدیل میگردد. این تصویر یکی از مهمترین لحظههای شعر است: کسی که در آغاز در آغوش زن حضور فیزیکی داشت، اکنون به نقطهای دور و دستنیافتنی تبدیل شده است. نزدیکی جسمانی نمیتواند تضمینی برای ماندگاری عشق باشد.
از اینجا شعر به تأملی فلسفی دربارهی زمان و فناپذیری میرسد. زن میپرسد چگونه میتوان عشق را جاودانه کرد و چگونه میتوان از زوال روزها و رنجها گریخت. روزها، فصلها، آشیانهها و برف همگی از میان میروند؛ انسان و خاطراتش نیز از این قانون مستثنا نیستند. تصویر عکس کهنهای که تار میشود، نشان میدهد حتی خاطرهی کسی که روزی بسیار نزدیک بوده است، ممکن است با گذشت زمان وضوح خود را از دست بدهد.
در پایان، شعر دوباره به صحنهی خواب مرد بازمیگردد. این ساختار دورانی نشان میدهد که تصویر ظاهری شعر ثابت مانده، اما ذهن زن سفری عاطفی و فلسفی را پشت سر گذاشته است. مرد همچنان خوابیده است؛ درحالیکه زن از صمیمیت به حسادت، از حسادت به ترس و از ترس به پذیرش ناتوانی انسان در برابر زمان رسیده است.
فضای عاطفی و فکری: فضای شعر آمیزهای از عشق جسمانی، لطافت، حسادت، اضطراب، اندوه و تفکر فلسفی است. زن همزمان معشوق را میخواهد و از ازدستدادن او میترسد. این دوگانگی سبب میشود که عشق در شعر هم سرچشمهی لذت باشد و هم منشأ رنج. در لایهی عمیقتر، شعر پرسشی دربارهی مرگ، فراموشی و امکان حفظ لحظههای خوش زندگی مطرح میکند.
ویژگیهای زبانی و بلاغی:
-
وزن عروضی: شعر در قالب شعر نو و با سطرهای کوتاه و بلند سروده شده است. موسیقی آن بیش از آنکه بر وزن ثابت کلاسیک تکیه داشته باشد، از تکرار، آهنگ واژگان، مکثها و تناسب سطرها پدید میآید.
-
قافیه: قافیهی کلاسیک و یکدستی در سراسر شعر وجود ندارد؛ موسیقی شعر بیشتر بر پایهی تکرارهای واژگانی و آوایی شکل گرفته است.
-
ردیف: ردیف ثابت و منظمی در سراسر شعر وجود ندارد؛ بااینحال، تکرار عبارتهایی مانند «دوست دارمش»، «کاش خاک میشدی» و «با کدام دست» نقش تأکیدی و موسیقایی دارد.
* نکات بلاغی: تشبیههای زنجیرهای در بند «دوست دارمش»، استعارهی «سرزمین تشنهی تن جوان من»، نمادپردازی موج، خاک، برف و عکس کهنه، پرسشهای بلاغی دربارهی جاودانگی عشق، اغراق در آرزوی خاک شدن معشوق و ساختار دورانی شعر از مهمترین شگردهای ادبی آن هستند.
* نکات زبانی: زبان شعر تصویری، حسی و عاطفی است. شاعر با استفاده از عناصر طبیعت مانند آفتاب، ماسه، آسمان، موج، افق و برف، تجربهی خصوصی یک رابطه را به تأملی عمومی دربارهی زندگی و زمان تبدیل میکند. سطرهای کوتاه، مکثهای فراوان و تکرارهای هدفمند، حالت گفتوگوی درونی و اندیشههای پیدرپی زن را بازتاب میدهند.
ارتباط با سایر آثار: مضمون ناپایداری عشق و گذر زمان در بسیاری از آثار عاشقانه و فلسفی فارسی و جهان دیده میشود؛ بااینحال، بدون بررسی دقیق منابع و شناسایی قطعی اثر، نمیتوان ارتباط مستقیم این شعر را با اثر یا شاعر مشخصی تأیید کرد.
واژگان دشوار
خواب خواب خواب او غنوده است
غنوده: خفته، آرمیده.
ماسه: دانههای ریز سنگ و شن که در ساحل و بیابان یافت میشوند.
جویبار: جوی کوچک و روان آب.
بومی: طبیعی، متعلق به یک محیط یا سرزمین؛ در ترکیب «بوی بومی تنش» به بوی طبیعی و خاص بدن اشاره دارد.
وزان شده: وزیده و منتشر شده؛ در اینجا به معنای پیچیدن بو در تن و وجود زن است.
خستهدل: اندوهگین، خسته از نظر روحی و عاطفی.
صدف: پوستهی سخت جانوران دریایی که گاه در ساحل یافت میشود.
بینشان: بدون علامت مشخص، بینامونشان.
زورق: قایق کوچک.
اوج: بلندترین نقطه؛ در این شعر، نماد پرواز، آزادی و تعالی.
صفا: پاکی، صمیمیت، آرامش و خلوص.
سایبان: پوششی برای ایجاد سایه و محافظت در برابر آفتاب.
سرزمین تشنه: زمینی که به آب نیاز دارد؛ در شعر استعارهای از بدن و اشتیاق زن است.
بارش: باریدن باران یا هر نوع فرو ریختن قطرههای آب.
مه: پدیدهای طبیعی از ذرات ریز آب معلق در هوا که دید را کاهش میدهد.
نشیب: سرازیری، بخش پایینتر یک سطح یا مسیر.
غنودن: آرام گرفتن یا خوابیدن.
خط سربی افق: خط افق با رنگی تیره و خاکستری شبیه سرب؛ تصویری از دوری و اندوه.
شیار: خط یا فرورفتگی باریک و کشیده.
جاودان: همیشگی، پایدار و بیپایان.
زوال: نابودی، کاهش تدریجی یا از میان رفتن.
سوزها: رنجها و دردهای عاطفی؛ همچنین میتواند تداعیکنندهی سوز و گداز عشق باشد.
آشیانه: لانهی پرندگان؛ در شعر نمادی از خانه، پناهگاه و امنیت است.
تار: نامشخص و کموضوح؛ در ترکیب «تار تار تار» به محو شدن تدریجی تصویر اشاره دارد.
نگاه خیرهی زمان: تصویری استعاری از گذر بیوقفهی زمان که همهچیز را زیر نظر دارد و هیچکس نمیتواند از تأثیر آن بگریزد.



