از این تعلق بیهوده تا به من چه رسد

سعدی-غزل شماره 207
از این تعلق بیهوده تا به من چه رسد
وزان که خون دلم ریخت تا به تن چه رسد
به گرد پای سمندش نمیرسد مشتاق
که دستبوس کند تا بدان دهن چه رسد
همه خطای منست این که میرود بر من
ز دست خویشتنم تا به خویشتن چه رسد
بیا که گر به گریبان جان رسد دستم
ز شوق پاره کنم تا به پیرهن چه رسد
که دید رنگ بهاری به رنگ رخسارت
که آب گل ببرد تا به یاسمن چه رسد
رقیب کیست که در ماجرای خلوت ما
فرشته ره نبرد تا به اهرمن چه رسد
ز هر نبات که حسنی و منظری دارد
به سرو قامت آن نازنین بدن چه رسد
چو خسرو از لب شیرین نمیبرد مقصود
قیاس کن که به فرهاد کوهکن چه رسد
زکات لعل لبت را بسی طلبکارند
میان این همه خواهندگان به من چه رسد
رسید ناله سعدی به هر که در آفاق
و گر عبیر نسوزد به انجمن چه رسد
معنی بیتهای شعر
از این تعلق بیهوده تا به من چه رسد / وزان که خون دلم ریخت تا به تن چه رسد
از این دلبستگی بیهوده چه سودی به من میرسد؟ و از آن همه خوندلخوردن و رنجی که کشیدم، چه بهرهای نصیب وجودم خواهد شد؟
به گرد پای سمندش نمیرسد مشتاق / که دستبوس کند تا بدان دهن چه رسد
عاشق حتی به گرد پای اسب او هم نمیرسد تا بتواند دست او را ببوسد؛ چه رسد به اینکه به لبان او دست یابد.
همه خطای منست این که میرود بر من / ز دست خویشتنم تا به خویشتن چه رسد
هرچه بر سرم میآید، نتیجه خطا و اختیار خود من است؛ وقتی از دست خودم به تنگ آمدهام، دیگر چه امیدی به رسیدن به خویشتن و آرامش دارم؟
بیا که گر به گریبان جان رسد دستم / ز شوق پاره کنم تا به پیرهن چه رسد
بیا؛ زیرا اگر از شدت شوق دستم به گریبان جانم برسد، آن را از هم میدرم، چه رسد به پیراهن که مانعی سطحی و بیرونی است.
که دید رنگ بهاری به رنگ رخسارت / که آب گل ببرد تا به یاسمن چه رسد
چه کسی رنگ بهار را در برابر رنگ چهره تو دیده است؟ وقتی آبِ گل سرخ را میبرد، دیگر چه جای مقایسهای میان آن و گل یاسمن باقی میماند؟
رقیب کیست که در ماجرای خلوت ما / فرشته ره نبرد تا به اهرمن چه رسد
رقیب در خلوت و راز میان ما چه جایگاهی دارد؟ حتی فرشته هم نمیتواند به این حریم راه یابد، چه رسد به دیو و اهریمن.
ز هر نبات که حسنی و منظری دارد / به سرو قامت آن نازنین بدن چه رسد
هر گیاه و درختی که زیبایی و جلوهای دارد، در برابر قامت سروگونه و اندام زیبای آن محبوب، هیچ به شمار نمیآید.
چو خسرو از لب شیرین نمیبرد مقصود / قیاس کن که به فرهاد کوهکن چه رسد
وقتی خسرو با آن همه توانایی به وصال لب شیرین نمیرسد، خود قیاس کن که فرهادِ کوهکن و عاشق چه رنج و محرومیتی خواهد داشت.
زکات لعل لبت را بسی طلبکارند / میان این همه خواهندگان به من چه رسد
بسیاری خواهان بهرهای از لبهای سرخ و گرانبهای تو هستند؛ در میان این همه درخواستکننده، چه سهمی به من خواهد رسید؟
رسید ناله سعدی به هر که در آفاق / و گر عبیر نسوزد به انجمن چه رسد
ناله و فریاد عشق سعدی به گوش همه مردم جهان رسیده است؛ و اگر عطر خوش نسوزد و فضا را معطر نکند، در مجلس چه چیزی به مشام خواهد رسید؟
تفسیر کلی
سعدی در این غزل از دلباختگی شدید و رنجی سخن میگوید که سراسر وجود عاشق را فراگرفته است؛ گویی همه تعلقات و دردهای او در انتظار رسیدن به معشوق معنا مییابد. اغراقهای شاعرانه در تصویرهایی چون نرسیدن به گرد پای مرکب معشوق و پاره کردن پیرهن، شدت شوق و بیقراری عاشق را نشان میدهد. شاعر خود را نیز در این گرفتاری مقصر میداند و ناتوانی خویش را در برابر کشش عشق میپذیرد. در پایان، عشق چنان نیرویی ویرانگر و پرشور جلوه میکند که حتی جان و تن عاشق را نیز تاب مقاومت در برابر آن نیست.
واژگان دشوار
- تعلّق: وابستگی و دلبستگی
- بیهوده: بیفایده و بیثمر
- وزان: و از آن
- سمند: اسب، بهویژه اسب تیزرو
- مشتاق: خواهان و آرزومند
- دستبوس: بوسهزننده بر دست؛ کنایه از نهایت ارادت و فروتنی
- بدان: به آن
- خطا: اشتباه و گناه
- خویشتن: خود
- گریبان: یقه و قسمت جلوی لباس
- شوق: اشتیاق و میل شدید
- پیرهن: پیراهن و جامه



