شب وصل است و طی شد نامه ی هجر-همراه با معنی و تفسیر

شب وصل است و طی شد نامه ی هجر

حافظ-غزل شماره 251

شب وصل است و طی شد نامه ی هجر

سلام فیه حتی مطلع الفجر

دلا در عاشقی ثابت قدم باش

که در این ره نباشد کار بی اجر

من از رندی نخواهم کرد توبه

و لو آذیتنی بالهَجر و الحَجر

برآی ای صبح روشن دل خدا را

که بس تاریک می‌بینم شب هَجر

دلم رفت و ندیدم روی دلدار

فغان از این تطاول آه از این زجر

وفا خواهی جفاکش باش حافظ

فان الرّبح و الخسران فی التّجر

معنی بیت های نخستین

۱. شب وصل است و طی شد نامه ی هجر / سلام فیه حتی مطلع الفجر:
حافظ می‌گوید: شب وصال (دیدار معشوق) فرا رسیده و نامه‌ی هجران (دوری) به پایان رسیده است. او تأکید می‌کند که در این شب، سلامتی و آرامش وجود دارد تا طلوع فجر (سحر). این بیت نشان‌دهنده‌ی شادی حافظ از رسیدن شب وصال و پایان هجران است.

۲. دلا در عاشقی ثابت قدم باش / که در این ره نباشد کار بی اجر:
حافظ خطاب به دل خود می‌گوید: ای دل، در عاشقی ثابت قدم باش، چرا که در این راه (عشق) هیچ کاری بی‌اجر (بی‌پاداش) نخواهد بود. او تأکید می‌کند که عشق همیشه پاداش‌هایی به همراه دارد. این بیت نشان‌دهنده‌ی اهمیت استقامت در راه عشق است.

۳. من از رندی نخواهم کرد توبه / و لو آذیتنی بالهَجر و الحَجر:
حافظ می‌گوید: من از رندی (آزادگی و عرفان) توبه نخواهم کرد، حتی اگر هجران (دوری) و حجر (رنج) مرا آزار دهد. او تأکید می‌کند که به رندی و آزادگی پایبند است، حتی در برابر درد و رنج. این بیت نشان‌دهنده‌ی وفاداری حافظ به عرفان و آزادگی است.

معنی بیت های پایانی

۴. برآی ای صبح روشن دل خدا را / که بس تاریک می‌بینم شب هَجر:
حافظ می‌گوید: ای صبح روشن دل (نماد امید و روشنایی)، برخیز، چرا که شب هجران (دوری) بسیار تاریک است. او تأکید می‌کند که در تاریکی هجران، به امید صبح روشن دل بسته است. این بیت نشان‌دهنده‌ی امیدواری حافظ به پایان هجران است.

۵. دلم رفت و ندیدم روی دلدار / فغان از این تطاول آه از این زجر:
حافظ می‌گوید: دلم رفت (از دست رفت) و روی دلدار (معشوق) را ندیدم. او از این تطاول (ظلم) و زجر (رنج) فغان و آه می‌کند. این بیت نشان‌دهنده‌ی درد و رنج حافظ از هجران معشوق است.

۶. وفا خواهی جفاکش باش حافظ / فان الرّبح و الخسران فی التّجر:
حافظ می‌گود: اگر وفا می‌خواهی، جفاکش (صبور در برابر جفا) باش، چرا که سود و زیان در تجارت (عشق) وجود دارد. او تأکید می‌کند که عشق همیشه با سود و زیان همراه است. این بیت نشان‌دهنده‌ی اهمیت صبر و وفاداری در عشق است.