واعظان کاین جلوه در محراب و منبر می‌کنند-همراه با معنی و تفسیر

واعظان کاین جلوه در محراب و منبر می‌کنند

حافظ-غزل شماره 199

واعظان کاین جلوه در محراب و منبر می‌کنند

چون به خلوت می‌روند آن کار دیگر می‌کنند

مشکلی دارم ز دانشمند مجلس بازپُرس

توبه فرمایان چرا خود توبه کمتر می‌کنند

گوییا باور نمی‌دارند روز داوری

کاین همه قلب و دغل در کار داور می‌کنند

یارب این نودولتان را با خر خودشان نشان

کاین همه ناز از غلام ترک و استر می‌کنند

ای گدای خانقه برجه که در دیر مغان

می‌دهند آبی که دلها را توانگر می‌کنند

حُسن بی‌پایان او چندان که عاشق می‌کشد

زمره ی دیگر به عشق از غیب سر بر می‌کنند

بر در میخانه ی عشق ای ملک تسبیح گوی

کاندر آنجا طینت آدم مخمّر می‌کنند

صبحدم از عرش می‌آمد خروشی عقل گفت

قدسیان گویی که شعر حافظ از بر می‌کنند

معنی بیت های نخستین

۱. واعظان کاین جلوه در محراب و منبر می‌کنند / چون به خلوت می‌روند آن کار دیگر می‌کنند:
واعظانی که در محراب و منبر نمایش می‌دهند، وقتی به خلوت می‌روند، کار دیگری می‌کنند. این بیت به ریاکاری و دورویی برخی وعاظ اشاره دارد.

۲. مشکلی دارم ز دانشمند مجلس بازپُرس / توبه فرمایان چرا خود توبه کمتر می‌کنند:
مشکلی دارم که از دانشمند مجلس بپرس: چرا توبه‌دهندگان خود کمتر توبه می‌کنند؟ حافظ به تناقض گفتار و کردار مدعیان اشاره می‌کند.

۳. گوییا باور نمی‌دارند روز داوری / کاین همه قلب و دغل در کار داور می‌کنند:
گویا به روز قیامت اعتقاد ندارند، که این همه نیرنگ و حقه‌بازی در کار قاضی (خدا) می‌کنند. این بیت به بی‌اعتقادی پنهانی برخی متظاهران اشاره دارد.

۴. یارب این نودولتان را با خر خودشان نشان / کاین همه ناز از غلام ترک و استر می‌کنند:
خدایا این تازه‌بهدوران‌رسیده‌ها را با خرهایشان هلاک کن، که این همه تکبر از خدمتکاران ترک و استر (کنیز) می‌کنند. شاعر به تکبر ناگهانی افراد تازه‌بهدوران‌رسیده اشاره می‌کند.

معنی بیت های پایانی

۵. ای گدای خانقه برجه که در دیر مغان / می‌دهند آبی که دلها را توانگر می‌کنند:
ای گدای خانقاه، برخیز که در میخانه آبی (شراب) می‌دهند که دلها را توانگر می‌کند. این بیت به ارزش معنوی شراب در مقابل ریاضت‌های بی‌ثمر اشاره دارد.

۶. حُسن بی‌پایان او چندان که عاشق می‌کشد / زمره ی دیگر به عشق از غیب سر بر می‌کنند:
زیبایی بی‌پایان معشوق آنقدر است که در حالی که عاشقی را می‌کشد، گروهی دیگر از غیب به عشق او سر برمی‌آورند. حافظ به جذابیت بی‌پایان معشوق اشاره می‌کند.

۷. بر در میخانه ی عشق ای ملک تسبیح گوی / کاندر آنجا طینت آدم مخمّر می‌کنند:
ای فرشته تسبیح‌گو، بر در میخانه عشق بایست، چرا که در آنجا سرشت آدمی را پخته و کامل می‌کنند. این بیت به نقش میخانه عشق در تکامل انسان اشاره دارد.

۸. صبحدم از عرش می‌آمد خروشی عقل گفت / قدسیان گویی که شعر حافظ از بر می‌کنند:
صبحگاهان از عرش فریادی برآمد، عقل گفت: گویی فرشتگان شعر حافظ را از بر می‌کنند. شاعر به ارزش و اعتبار شعر خود نزد فرشتگان اشاره می‌کند.

تفسیر شعر

غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی

واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.