فلک را این همه تمکین نباشد

سعدی-سایر اشعار
شماره 12
فلک را این همه تمکین نباشد
فروغ مهر و مه چندین نباشد
صبا گر بگذرد بر خاک پایت
عجب گر دامنش مشکین نباشد
ز مروارید تاج خسروانیت
یکی در خوشه ی پروین نباشد
بقای ملک باد این خاندان را
که تا باشد خلل در دین نباشد
هر آن کاو سر بگرداند ز حکمت
از آن بیچاره تر مسکین نباشد
عدو را کز تو بر دل پای پیل است
بزن تا بیدقش فرزین نباشد
چنین خسرو کجا باشد در آفاق
وگر باشد چنین شیرین نباشد
خدا را دشمنش جایی بمیراد
که هیچش دوست بر بالین نباشد
معنی بیتهای شعر
فلک را این همه تمکین نباشد / فروغ مهر و مه چندین نباشد
آسمان چنین فرمانبردار و مطیع نیست و خورشید و ماه نیز این اندازه درخشان و پرنور نیستند.
صبا گر بگذرد بر خاک پایت / عجب گر دامنش مشکین نباشد
اگر باد صبا از خاک پای تو بگذرد، شگفت نیست اگر دامنش از بوی خوش آن همچون مشک معطر شود.
ز مروارید تاج خسروانیت / یکی در خوشه ی پروین نباشد
در میان مرواریدهای تاج پادشاهی تو، حتی یک دانه هم درخشانتر و ارزشمندتر از ستارگان خوشهٔ پروین نیست.
بقای ملک باد این خاندان را / که تا باشد خلل در دین نباشد
خداوند فرمانروایی این خاندان را پایدار بدارد تا زمانی که در دین و آیین هیچ خللی پدید نیاید.
هر آن کاو سر بگرداند ز حکمت / از آن بیچاره تر مسکین نباشد
هر کس از خرد و حکمت روی برگرداند، از او درماندهتر و بیچارهتر کسی وجود ندارد.
عدو را کز تو بر دل پای پیل است / بزن تا بیدقش فرزین نباشد
دشمنی را که از تو سخت بیمناک است، چنان شکست بده که مهرهٔ پیادهٔ او هرگز به مقام وزیر و فرزین نرسد.
چنین خسرو کجا باشد در آفاق / وگر باشد چنین شیرین نباشد
در سراسر جهان پادشاهی مانند تو کجا یافت میشود؟ و اگر هم باشد، به این اندازه شیرینرفتار و دلپسند نیست.
خدا را دشمنش جایی بمیراد / که هیچش دوست بر بالین نباشد
خدایا، دشمن او را در جایی بمیران که هیچ دوستی بر بالینش حاضر نباشد.
پیام و مفهوم اصلی
این شعر در ستایش شکوه، بزرگی و فرّ و جلال پادشاه و خاندان اوست؛ شاعر با اغراقهای هنری، عظمت آنان را چنان وصف میکند که حتی آسمان، خورشید و ماه در برابرشان فروتناند و خاک پایشان برای نسیم عطرآگین میشود. در پایان نیز برای بقای ملک و دوام حکومت این خاندان دعا میکند و آرزوی جاودانگی و سربلندی آنان را دارد.



