طایر دولت اگر باز گذاری بکند
حافظ-غزل شماره 189
طایر دولت اگر باز گذاری بکند
یار بازآید و با وصل قراری بکند
دیده را دستگه دُر و گهر گر چه نماند
بخورَد خونی و تدبیر نثاری بکند
دوش گفتم بکند لعل لبش چاره ی من
هاتف غیب ندا داد که آری بکند
کس نیارد برِ او دم زند از قصه ی ما
مگرش باد صبا گوش گذاری بکند
داده‌ام باز نظر را به تذروی پرواز
بازخواند مگرش نقش و شکاری بکند
شهر خالی ست ز عشاق بود کز طرفی
مردی از خویش برون آید و کاری بکند
کو کریمی که ز بزم طربش غمزده ای
جرعه‌ای درکشد و دفع خماری بکند
یا وفا یا خبر وصل تو یا مرگ رقیب
بود آیا که فلک زین دو سه کاری بکند
حافظا گر نروی از در او هم روزی
گذری بر سرت از گوشه کناری بکند
معنی بیت های نخستین
۱. طایر دولت اگر باز گذاری بکند / یار بازآید و با وصل قراری بکند:
اگر پرنده بخت بال و پر بگشاید، یار باز خواهد گشت و با وصال پیمانی خواهد بست. این بیت به امید بازگشت معشوق با تغییر روزگار اشاره دارد.
۲. دیده را دستگه دُر و گهر گر چه نماند / بخورَد خونی و تدبیر نثاری بکند:
اگرچه چشم دیگر جایگاه در و گهر نیست، اما خون می‌خورد و چاره‌ای برای نثار کردن می‌اندیشد. حافظ به اشک خونین عاشق اشاره می‌کند.
۳. دوش گفتم بکند لعل لبش چاره ی من / هاتف غیب ندا داد که آری بکند:
دیشب گفتم: “باشد که لعل لبش درمان من شود.” ندای غیبی پاسخ داد: “آری، چنین خواهد شد.” این بیت به امیدواری عاشق به لطف معشوق اشاره دارد.
۴. کس نیارد برِ او دم زند از قصه ی ما / مگرش باد صبا گوش گذاری بکند:
کسی جرأت ندارد قصه ما را برای او بازگو کند، مگر باد صبا گوشی به او بسپارد. شاعر به دشواری رساندن پیام عشق اشاره می‌کند.
معنی بیت های پایانی
۵. داده‌ام باز نظر را به تذروی پرواز / بازخواند مگرش نقش و شکاری بکند:
نگاهم را به تذرو (مرغی خوش‌پرواز) سپرده‌ام، شاید او را بازخواند و نقش و نگاری برایش بسازد. این بیت به تلاش برای جلب توجه معشوق اشاره دارد.
۶. شهر خالی ست ز عشاق بود کز طرفی / مردی از خویش برون آید و کاری بکند:
شهر از عشاق خالی است، کاش از جایی مردی از خودگذشته برون آید و کاری کند. حافظ به نبود عاشقان راستین اشاره می‌کند.
۷. کو کریمی که ز بزم طربش غمزده ای / جرعه‌ای درکشد و دفع خماری بکند:
کجاست آن کریم که در بزمش غمزده‌ای جرعه‌ای بنوشد و خمار را بزداید؟ این بیت به آرزوی یافتن مونسی برای تسکین درد اشاره دارد.
۸. یا وفا یا خبر وصل تو یا مرگ رقیب / بود آیا که فلک زین دو سه کاری بکند:
یا وفا، یا خبر وصال تو، یا مرگ رقیب؛ آیا ممکن است فلک یکی از این دو سه کار را انجام دهد؟ شاعر به بی‌تابی عاشق اشاره می‌کند.
۹. حافظا گر نروی از در او هم روزی / گذری بر سرت از گوشه کناری بکند:
ای حافظ، اگر از در او نروی، روزی از گوشه‌ای به سرت گذر خواهد کرد. این بیت به امید توجه معشوق حتی بدون التماس اشاره دارد.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.