فتنهها در سر دین و وطن است

ایرج میرزا – انقلاب ادبی
مثنوی شماره 6
فتنهها در سر دین و وطن است
این دو لفظ است که اصل فتن است
صحبت دین و وطن یعنی چه؟
دین تو موطن من یعنی چه؟
همه عالم همه کس را وطن است
همه جا موطن هر مرد و زن است
چیست در کله ی تو این دو خیال
که کند خون مرا بر تو حلال
واژگان کلیدی : اشعار ضد دین ایرج میرزا اسلام
معنی بیتهای شعر
فتنهها در سر دین و وطن است
این دو لفظ است که اصل فتن است
آشوبها و درگیریها از دو مفهوم «دین» و «وطن» سرچشمه میگیرند؛ این دو واژه منشأ بسیاری از فتنهها و اختلافها هستند.
صحبت دین و وطن یعنی چه؟
دین تو موطن من یعنی چه؟
سخن گفتن از دین و وطن چه معنایی دارد؟ اینکه دینِ تو چیست و سرزمینِ من کدام است، چه مفهومی دارد؟
همه عالم همه کس را وطن است
همه جا موطن هر مرد و زن است
تمام جهان برای همهٔ انسانها وطن است و هر نقطهای از جهان میتواند سرزمین و محل زندگی هر مرد و زنی باشد.
چیست در کله ی تو این دو خیال
که کند خون مرا بر تو حلال
چه اندیشهای دربارهٔ دین و وطن در سر داری که به تو اجازه میدهد خون مرا بریزی و کشتن مرا روا و حلال بدانی؟
تفسیر کلی
ایرج میرزا در این شعر، با زبانی انتقادی و طنزآمیز، سوءاستفاده از مفاهیم دین و وطن را عامل ایجاد فتنه و دشمنی معرفی میکند. او با پرسشهای پیدرپی نشان میدهد که چگونه تعصبهای کور میتوانند انسان را در برابر همنوع خود قرار دهند و حتی ریختن خون او را توجیه کنند. شاعر تأکید میکند که همه انسانها به نوعی صاحب وطناند و هیچکس حق ندارد وطندوستی یا دینداری را وسیله نفی و نابودی دیگران قرار دهد. پیام کلی شعر، دعوت به خردورزی، انساندوستی و پرهیز از برداشتهای افراطی و انحصارطلبانه از دین و میهن است.



