چون باز گشاد نامه را بند

نظامی گنجوی – لیلی و مجنون  شماره 53

مفاد نامه لیلی به مجنون

چون باز گشاد نامه را بند

بود اول نامه کرده پیوند

این نامه به نام پادشاهی

جان زنده کنی خرد پناهی

داناتر جمله کاردانان

دانای زبان بی‌زبانان

قسام سپیدی و سیاهی

روزی ده جمله مرغ و ماهی

روشن کن آسمان به انجم

پیرایه ده زمین به مردم

فرد ازلی به ذوالجلالی

حی ابدی به لایزالی

جان داد و به جانور جهان داد

زین بیش خزینه چون توان داد

آراست به نور عقل جان را

وافروخت به هر دو این جهان را

زین گونه بسی گهر فشانده

وانگاه حدیث عشق رانده

کاین نامه که هست چون پرندی

از غم زده‌ای به دردمندی

یعنی زمن حصار بسته

نزدیک تو ای قفس شکسته

ای یار قدیم عهد چونی؟

وای مهدی هفت مهد چونی؟

ای خازن گنج آشنایی

عشق از تو گرفته روشنایی

ای خون تو داده کوه را رنگ

ساکن شده چون عقیق در سنگ

ای چشمه ی خضر در سیاهی

پروانه ی شمع صبحگاهی

ای از تو فتاده در جهان شور

گوری دو سه کرده مونس گور

ای زخمگه ملامت من

هم قافله ی قیامت من

ای رحم نکرده بر تن خویش

وآتش زده بر به خرمن خویش

ای دل به وفای من نهاده

در معرض گفتگو فتاده

من دل به وفای تو سپرده

تو سر ز وفای من نبرده

چونی و چگونه‌ای چه سازی؟

من با تو تو با که عشق بازی؟

چون بخت تو در فراقم از تو

جفت توام ار چه طاقم از تو

وان جفت نهاده گرچه جفت است

سر با سر من شبی نخفته است

من سوده ولی دُرم نسوده ست

الماس کسش نیازموده ست

گنج گهرم که در به مهر است

چون غنچه ی باغ سر به مهر است

شوی ار چه شکوه شوی دارد

بی روی توام چه روی دارد

در سیر نشان سوسنی هست

ریحان نشود ولیک در دست

چون زرد خیار کنج گردد

هم کالبد ترنج گردد

ترشی کند از ترنج خویی

اما نکند ترنج بویی

می‌خواستمی کزین جهانم

باشد چو تویی هم آشیانم

چون با تو به هم نمی‌توان زیست

زینسان که منم گناه من چیست

آن دل که رضای تو نجوید

به گر به قضای بد بموید

مویی ز تو پیش من جهانیست

خاری ز ره تو گلستانیست

خضرا دمنی و خضر دامن

در ساز چو آب خضر با من

من ماه و تو آفتابی از نور

چشمی به تو می‌گشایم از دور

عذر قدمم به باز ماندن

دانی که خطاست بر تو خواندن

مرگ پدر تو چون شنیدم

بر مرده ی تن کفن دریدم

کردم به تپانچه روی را خرد

پنداشتم آن پدر مرا مرد

در دیده چو گل کشیده‌ام میل

جامه زده چون بنفشه در نیل

با تو ز موافقی و یاری

کردم همه شرط سوگواری

جز آمدنی که نامد از دست

هر شرط که باید آن همه هست

گر زین که تن از تو هست مهجور

جانم ز تو نیست یک زمان دور

از رنج دل تو هستم آگاه

هم چاره شکیب شد در این راه

روزی دو در این رحیل خانه

می‌باید ساخت با زمانه

عاقل به اگر نظر ببندد

زان گریه که دشمنی بخندد

دانا به اگر نیاورد یاد

زان غم که مخالفی شود شاد

دهقان منگر که دانه ریزد

آن بین که ز دانه دانه خیزد

آن نخل که دارد این زمان خار

فردا رطب ترآورد بار

وآن غنچه که در خسک نهفته است

پیغام ده گل شکفته است

دلتنگ مباش اگر کست نیست

من کس نیم آخر؟ این بست نیست؟

فریاد ز بی کسی نه رایست

کاخر کس بی کسان خدایست

از بی‌پدری مسوز چون برق

چون ابر مشو به گریه در غرق

گر رفت پدر پسر بماناد

کان گو بشکن گهر بماناد

*****

مجنون چو بخواند نامه ی دوست

افتاد برون چو غنچه از پوست

جز یاریش از دهن نیامد

یک لحظه به خویشتن نیامد

چون شد به قرار خود تنومند

بشمرد به گریه ساعتی چند

وان قاصد را بداشت بر جای

گه دستش بوسه داد و گه پای

گفتا که نه کاغذ و نه خامه

چون راست کنم جواب نامه

قاصد ز میان گشاد درجی

چابک شده چون وکیل خرجی

واسباب دبیریی که باید

بسپرد بدو چنانکه شاید

مجنون قلم رونده برداشت

نقشی به هزار نکته بنگاشت

دیرینه غمی که در دلش بود

در مرسله ی سخن برآمود

چون نامه تمام کرد سربست

بفکند به پیش قاصد از دست

قاصد ستد و دوید چون باد

زان گونه که برد نامه را داد

لیلی چو به نامه در نظر کرد

اشکش بدوید و نامه تر کرد