اگر به لطف بخوانی مزید الطاف است (معنی+تفسیر)

اگر به لطف بخوانی مزید الطاف است

حافظ-غزل مشکوک شماره 3

اگر به لطف بخوانی مزید الطاف است

وگر به قهر برانی درون ما صاف است

بیان وصف تو گفتن نه حد امکان است

چرا که وصف تو بیرون ز حد اوصاف است

ز چشم عشق توان دید روی شاهد غیب

که نور دیده ی عاشق ز قاف تا قاف است

چو سرو سرکشی ای یار سنگدل با ما

چه چشمهاست که از روی تو بر اطراف است

تو را که مایه ی خلد است نیاز همتا نیست

از این مثال گزینم روان در اطراف است

ز مصحف رخ دلدار آیتی برخوان

که آن بیان مقامات کشف کشاف است

عدو که منطق حافظ طمع کند در شعر

همان حدیث هما و طریق خطاف است

معنی بیت های نخستین

۱. اگر به لطف بخوانی مزید الطاف است / وگر به قهر برانی درون ما صاف است:
اگر تو با لطف و مهربانی با من رفتار کنی، بر الطاف و محبتت افزوده می‌شود. اما اگر با قهر و خشونت مرا از خود برانی، باز هم قلب من پاک و بی‌غش است. زیرا عشق واقعی در هر حالتی صاف و بی‌ریا باقی می‌ماند.

۲. بیان وصف تو گفتن نه حد امکان است / چرا که وصف تو بیرون ز حد اوصاف است:
وصف و توصیف تو آنقدر والا و بی‌نظیر است که در توان گفتار نمی‌گنجد. زیرا صفات تو فراتر از تمام توصیف‌ها و محدودیت‌های زبان است و هیچ کلامی نمی‌تواند حق مطلب را ادا کند.

۳. ز چشم عشق توان دید روی شاهد غیب / که نور دیده ی عاشق ز قاف تا قاف است:
تنها از طریق چشم عشق می‌توان چهره‌ی معشوق غیبی را مشاهده کرد. زیرا نور دیدگان عاشق، از آغاز تا پایان عالم را روشن می‌کند و او را در همه جا حاضر می‌بیند.

معنی بیت های پایانی

۴. چو سرو سرکشی ای یار سنگدل با ما / چه چشمهاست که از روی تو بر اطراف است:
ای یار سرکش و سنگدل، مانند سروی بلند و مغرور هستی که از ما رویگردان است. اما با این حال، چشمان بسیاری در اطراف هستند که مشتاق دیدن روی زیبای تو می‌باشند.

۵. تو را که مایه ی خلد است نیاز همتا نیست / از این مثال گزینم روان در اطراف است:
تو که مایه‌ی بهشت و جاودانگی هستی، نیازی به همتایی نداری. این سخن را می‌توان در روان‌های پاک و عارفانی که در اطراف هستند، یافت و تأیید کرد.

۶. ز مصحف رخ دلدار آیتی برخوان / که آن بیان مقامات کشف کشاف است:
از کتاب چهره‌ی معشوق، آیه‌ای بخوان که بیانگر مقامات والای عرفانی و کشف حقایق است. زیرا چهره‌ی یار، مانند کتابی گشوده است که اسرار بسیاری در آن نهفته است.

۷. عدو که منطق حافظ طمع کند در شعر / همان حدیث هما و طریق خطاف است:
دشمنی که بخواهد منطق و اندیشه‌ی حافظ را در شعرش زیر سؤال ببرد، مانند کسی است که دنبال افسانه‌های بی‌اساس می‌گردد. زیرا شعر حافظ همچون سخن هما (پرنده‌ی خیالی) است که تنها اهل دل آن را درک می‌کنند.