شاهدان گر دلبری زینسان کنند
حافظ-غزل شماره 197
شاهدان گر دلبری زینسان کنند
زاهدان را رخنه در ایمان کنند
هر کجا آن شاخ نرگس بشکفد
گلرخانش دیده نرگسدان کنند
ای جوان سروقد گویی ببر
پیش از آن کز قامتت چوگان کنند
عاشقان را بر سر خود حُکم نیست
هر چه فرمان تو باشد آن کنند
پیش چشمم کمتر است از قطره‌ای
این حکایت‌ها که از طوفان کنند
یار ما چون گیرد آغاز سماع
قدسیان بر عرش دست افشان کنند
مردم چشمم به خون آغشته شد
در کجا این ظلم بر انسان کنند
خوش برآ با غصه ای دل کاهل راز
عیش خوش در بوته ی هجران کنند
سر مکش حافظ ز آه نیم شب
تا چو صبحت آینه رخشان کنند
معنی بیت های نخستین
۱. شاهدان گر دلبری زینسان کنند / زاهدان را رخنه در ایمان کنند:
اگر معشوقان اینگونه دلبری کنند، زاهدان را در ایمانشان رخنه خواهد افتاد. این بیت به قدرت جذبه و دلربایی معشوق اشاره دارد که حتی زاهدان را از راه به در می‌کند.
۲. هر کجا آن شاخ نرگس بشکفد / گلرخانش دیده نرگسدان کنند:
هر کجا آن شاخه نرگس (معشوق) شکوفا شود، زیبارویان چشم‌های خود را مانند نرگس (به تماشا) می‌گشایند. شاعر به زیبایی خیره‌کننده معشوق اشاره می‌کند.
۳. ای جوان سروقد گویی ببر / پیش از آن کز قامتت چوگان کنند:
ای جوان سروقد، گویی ببر پیش از آنکه از قامت بلندت چوگان (برای بازی چوگان) بسازند. حافظ به خطراتی که زیبایی جوانی را تهدید می‌کند اشاره دارد.
۴. عاشقان را بر سر خود حُکم نیست / هر چه فرمان تو باشد آن کنند:
عاشقان را بر خود اختیاری نیست، هر چه تو فرمان دهی همان می‌کنند. این بیت به تسلیم و فرمانبرداری کامل عاشق در برابر معشوق اشاره دارد.
معنی بیت های پایانی
۵. پیش چشمم کمتر است از قطره‌ای / این حکایت‌ها که از طوفان کنند:
این داستان‌هایی که از طوفان (حوادث بزرگ) می‌سازند، در چشم من از قطره‌ای هم کم‌ارزش‌تر است. شاعر به بی‌اهمیتی مشکلات دنیوی در مقابل عشق اشاره می‌کند.
۶. یار ما چون گیرد آغاز سماع / قدسیان بر عرش دست افشان کنند:
وقتی یار ما آغاز سماع کند، فرشتگان بر عرش دست‌افشانی می‌کنند. این بیت به تأثیر و جذبه سماع عاشقانه اشاره دارد.
۷. مردم چشمم به خون آغشته شد / در کجا این ظلم بر انسان کنند:
چشم من به خون آغشته شد، (ببین) در کجا این چنین بر انسان ستم می‌کنند. حافظ به ظلم و ستمی که بر عاشقان می‌رود اشاره دارد.
۸. خوش برآ با غصه ای دل کاهل راز / عیش خوش در بوته ی هجران کنند:
ای دلی که از رازداری کاهلی، با غم خوش باش، چرا که خوشی‌ها در کوره هجران ساخته می‌شوند. این بیت به ارزش صبر در هجران اشاره دارد.
۹. سر مکش حافظ ز آه نیم شب / تا چو صبحت آینه رخشان کنند:
ای حافظ، از آه نیمه‌شب سر مکش تا مانند صبح تو را آینه‌ای درخشان کنند. شاعر به امیدواری و رسیدن به روشنایی پس از تاریکی اشاره می‌کند.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.