ورود-ثبت نام

یک دو مه پیشترک زانکه رسد فصل بهار

قاآنی شیرازی – قصیده شماره 176

در تعریف بهار و شکایت از یار و ستایش امیر کامگار حسین خان نظام الدوله

یک دو مه پیشترک زانکه رسد فصل بهار

دلکی داشتم و دلبرکی باده گسار

چون بهار آمد و گل رست ز من دل ببرید

بی وفایی ز گل آموخت مگر یا ز بهار

بی وفایی گل آن بس که کند زود سفر

چون بهاران که سه مه آید و بربندد بار

الغرض دلبرکی بود غزلخوان و لطیف

گلرخ و سرو قد و سنگدل و سیم عذار

به دو زلفش عوض شانه همه تاب و شکن

به دو چشمش بدل سرمه همه خواب و خمار

ماری از ماه درآویخته کاینم گیسو

ناری از سرو برافراخته کاینم رخسار

چهرش آنسان که کشی نقش مهی از شنگرف

خطش آنسان که کنی طرح شبی از زنگار

زلف بر چهره ی او هندوی خورشیدپرست

حسن در صورت او مانی تصویر نگار

نه لبی داشت کزان بوسه توان کرد دریغ

نه رخی داشت کزو صبر توان برد به کار

شوق بوسیدن آن لب دل من داشت نژند

ذوق بوییدن آن رخ تن من داشت نزار

لب او مرکز خوبی به دو خط چنبر حسن

گرد آن چنبر زلفین سیه چون پرگار

چشم عاشق کشش از دور به ایمایی گفت

که من از حسرت نادیدن خویشم بیمار

خال بر چهره ی او در خم گیسو گفتی

نقب بر گنج زند در شب دزدی عیار

چشم می دوختم از وی که نبینمش دگر

بی خبر در رخش از دیده دویدی دیدار

مه نگویمش که مه را نبود نطق بشر

گل نخوانمش که گل را نبود صوت هزار

مرغکی عاشق آب است که بوتیمارش

نام از آن است که پیوسته بود با تیمار

بر لب نهر نشیند نخورد آب از آن

که اگر آب خورم کم شود آب از انهار

من هم از مهر رخش کم نگرستم شب و روز

همچنان کاب روان را نخورد بوتیمار

نور و ظلمات من او بود به هر حال که بود

کز رخش چشم روشن شد و از زلفش تار

طره ای داشت چو شب های زمستان تاریک

ونداران طره رخی تازه تر از روز بهار

زلف و رخساره ی او بود چو باغی که در او

یک طرف سنبل تر روید و یک سو گلنار

من به دو یار چو بلبل که بود عاشق گل

او به من رام چو گلبن که بود همدم خار

گاه می گفتمش ای ترک بیا بوسه بده

گاه می گفتمش ای شوخ بیا باده بیار

از پس می عوض نقل مرا دادی بوس

نه یکی بوسه نه ده بوسه نه صد بلکه هزار

گر همی گفتمش ای ماه مرا ده دو سه بوس

ده و سی دادی و خواندی دو سه در وقت شمار

خلق گویند حکیمی به سوی خوزستان

آمد از هند و در آن شهر شکر کرد انبار

زان شکر کژدم جراره همی گشت پدید

تا ازان شهر شکر کس نخرد بار به بار

گفتم این حرف دروغ است و ندارم باور

تا شبی زلف و لبش دیدم و کردم اقرار

زانکه آن زلف سیه نیست کم از جراره

که به گرد شکرین لعلش گردد هموار

باری او بود به هر حال مرا مایه ی عیش

چه به هنگام تفرج چه به هنگام شکار

هر شب از هجر سخن گفت و نمی دانستم

کز چه رو می کند آن حرف دمادم تکرار

تا بهار آمد و گل رست و جهان گشت جوان

باد چون طره ی او شد به چمن غالیه بار

رفت و با لاله رخان دامن صحرا بگرفت

با می و چنگ و نی و بربط و رود و دف و تار

سبزه از شرم خطش خواست رود زیر زمین

گلبن از رشک رخش خواست فرو ریزد بار

وز خیالی که به دامانش درآویزد سرو

خواست کز شوق همی پنجه برآرد چو چنار

تا قضا را شبی آمد بر من با دل تنگ

گفتم ای مه ز چه از صحبت من داری عار

گفت تا بود خزان برگ و نوا بود تو را

چون بهار آمد برگ تو فرو ریخت ز بار

خرج می کردی و معشوق هر آن چیز که بود

تو کنون بی زری و من ز تو هستم بیزار

من گرفتم گل سرخم تو خریدار منی

مشتری تا ندهد زر نبرد گل به کنار

گفتم ای ماه به تحقیق کنون دانستم

که تو را همچو گل سرخ وفا نیست شعار

باورم گشت که بی مهری و بد عهد چو گل

که به جز تربیتش نبود دهقان را کار

پس یک سال که برگش به درآید ز درخت

دست دهقان را هر دم کند از خار فکار

چون کند غنچه و دهقان به تماشا رودش

کند از صحبت وی تنگدلی ها اظهار

باز بعد از دو سه روزی که به گلزار شکفت

بهر یک مشت زر از باغ رود در بازار

به عبث نیست که در دیگ سیه زآتش سرخ

به مکافات بجوشاندش آخر عطار

تو کنون آن گل سرخی و من آن دهقانم

که ز بد عهدی خود رنج مرا کردی خوار

خار طعنم زدی و تنگدلی ها کردی

تا به بار آمدی و بر دلم افزودی بار

چون شکفتی پی زر زود به بازار شدی

بس کن ای شاهد بازاری و جانم مازار

گل که عطار به جوشاندش آخر در دیگ

او ز عطار بترسد تو بترس از ستار

گفت ای شاعرک خام مرا عشود مده

حرف بیهوده مزن ریش مَکَن چانه مخار

تا تو را کیسه ز زر پر نشود چون نرگس

تا تو را کاسه ز می پر نشود چون گلنار

گر همه بدر شوی با تو نخواهم شد دوست

ور همه صدر شوی با تو نخواهم شد یار

نام زر در لغت فارس از آن است درست

که به زر کار درست آید و بی زر دشوار

مالک سیم نیی یاوه چه می بازی عشق

مفتی شهر نیی خیره چه بندی دستار

گفتمش گر نبود سیم و زرم عیب مکن

چهره من زر شمر و اشک مرا سیم انگار

گفت بس عاشق مفلس که همین عذر آورد

که به جز طعنه و تسخر نشنید از دلدار

گفتم اکنون چه کنم چاره ی این کار بگو

که ز تحصیل زر و سیم فروماندم زار

گفت این حرف مزن کاهلی و راحت دوست

کاهلی رنج تن و انده جان آرد بار

نه مگر هر که ازین پیش بدی حاکم فارس

به تو مرسوم تو پیش از همه کردی ایثار

نقد دادی به تو مرسوم و تشاریف تو را

پیش از آنی که گل سرخ دمد در گلزار

تا تو هر شام بتی ساده کشی در آغوش

تا تو هر صبح بطی باده خری از خمار

بلکه مرسوم دگر دادی از خویش به تو

تا تو را چیره شود کام و زبان در گفتار

نیز انعام دگر داشتی از شاه بری

که نه امسال رسیدست و نه پیرار و نه پار

بگذر از این همه آخر نه تو را حاکم فارس

زر به قنطار همی بخشد و اشتر به قطار

کی تو را ملتمسی بود که رفتی بر او

گفتی و گفت برو رسم تکدی بگذار

کی شنیدی که بود حاکمی این گونه همیم

که رسد فیض عمیمش چه به مو و چه به مار

کی شنیدی که بود داوری این گونه کریم

که دهد یمن یمینش همه را یسر یسار

اینک این هر چه مرادی که تو را هست به دل

خیز در گوش خداوند بگو یا به نگار

گفتمش واسطه ای نیست مرا گفت خموش

مر تو را واسطه بس همت آن میر کبار

ناظم کشور جم نامور ملک عجم

صدر دین بدر امم بحر کرم کوه وقار

والی فارس حسین خان که بر همت او

هفت اقلیم نیرزد به یکی مشت غبار

هر دیاری که در او مدح وی آغاز کنی

بانگ احسنت به گوش آیدت از هر دیوار

شه پرست است بدانگونه که در غیبت شاه

آنچنان است که گویی بر شه دارد بار

نام شه چون شنود زانسان تعظیم کند

که نه افلاک و دو گیتی به رسول مختار

سخن از خشمش می گفتم یک روز به سهو

آسمان گفت که قاآنی بس کن زنهار

ماه من تیره شد و زهره ی من گشت نژند

مهر من خیره شد و مشتری من بیمار

آب از چهره ی هر کوکب من جاری شد

اشک در دیده ی هر ثابت من شد سیار

گاه آن است که من نیز درافتم به زمین

بیم آن است که من نیز بمانم ز مدار

گفتم از رحمت او نیز بگویم سخنی

زهر را چاره بفازهر کنم باک مدار

سخن رحمت او را چو شنید از سر شوق

بر سر و گردن من زهره و مه کرد نثار

قدرش ار بود مجسم ز بلندی گه سیر

خم شدی گر ز بر عرش فتادیش گذار

ای بد اندیش تو را جای از آن سوی عدم

ای نکو خواه تو را وصف از آن روی شمار

چون ز اوصاف تو قاصر بود اندیشه ی من

پس هر مدح تو صد بار کنم استغفار

هیبت تیغ تو هر جا که رود دشمن تو

گرد وی می کشد از آهن و فولاد حصار

بد سگال تو به هر جا که رود در خطر است

آنچه بیند نبود راه مگر وقت فرار

ناخن خویش همی بیند و پندارد تیغ

دست بر مژه ی خود مالد و انگارد مار

سایه ی خویش همی بیند و بگریزد ازو

گوید این لشکر میر است که آید به قطار

شفق از چرخ همی بیند و فریاد کند

کز پی سوختنم میر برافروخته نار

هر کجا سروبنی بیند ازو گردد دور

کز پی کشتن من میر برافراخته دار

گاه از کوه کند رم که به فرمان امیر

سخت ترسم که پلنگم بدرد در کهسار

گاه از بحر گریزد که به فرموده ی او

حمله بر جان من آرند نهنگان ز بحار

گاه چون مار به پهلو رود و ترسد از آن

که فروماند در گل قدمش چون مسمار

باری از بیم تو هر جا که رود در خطر است

هم مگر گیرد در سایه ی عفو تو قرار

مهترا طرز سخن بین و سخن گویی نغز

که ز ابکار بسی بکرترند این افکار

همه اشعار من اندر همه آفاق پر است

ز آدمی گویی جاندارترند این اشعار

خامه ی من به غزالان ختن می ماند

که همه نکهت مشک آید ازو در رفتار

وین همه از اثر تربیت همت توست

که هم از پرتو مهتاب بود رنگ ثمار

ور مرا تربیت این گونه نمایی زین پس

همچو خورشید شوم بر کره ی چرخ سوار

تا همی شیر هراسان ورمانست به طبع

از زن حایض و از بانگ خروس و دف و تار

بر سرت سایه ی حق باد و به بر خلعت شاه

در برت شوخ جوان باد و به کف جام عقار

تا که زنبور همی جان دهد اندر روغن

تو به زنبوره برآری ز تن خصم دمار

 

نویسندگان :

نویسندگان :

امین پیرانی - حامد پیری

اشتراک در
اطلاع از
guest
0 نظرات
بازخورد (Feedback) های اینلاین
مشاهده همه دیدگاه ها