یارب این نامه سیه کرده ی بی فایده عمر

سعدی-قطعه شماره 126
یارب این نامه سیه کرده ی بی فایده عمر
همچنان از کرمت بر نگرفته ست امید
گر به زندان عقوبت بری ام روز شمار
جای آن است که محبوس بمانم جاوید
هر درختی ثمری دارد و هرکس هنری
منِ بی مایه ی بدبخت تهیدست چو بید
لیکن از مشرق الطاف الهی نه عجب
که چو شب روز شود بر همه تابد خورشید
ما کیانیم که در معرض یاران آییم
ماکیان را چه محل در نظر باز سپید
معنی بیتهای شعر
یارب این نامه سیه کرده ی بی فایده عمر / همچنان از کرمت بر نگرفته ست امید
خدایا، با آنکه نامهٔ عمرم را با کارهای بیفایده سیاه کردهام، هنوز امیدم را از کرم و بخشایش تو از دست ندادهام.
گر به زندان عقوبت بری ام روز شمار / جای آن است که محبوس بمانم جاوید
اگر در روز رستاخیز مرا به زندان کیفر ببری، سزاوار آن هستم که برای همیشه در آن زندان گرفتار بمانم.
هر درختی ثمری دارد و هرکس هنری / منِ بی مایه ی بدبخت تهیدست چو بید
هر درختی میوهای دارد و هر انسانی هنری؛ اما منِ بیارزش و بدبخت، مانند بید، تهیدست و بیبهرهام.
لیکن از مشرق الطاف الهی نه عجب / که چو شب روز شود بر همه تابد خورشید
با این حال، از سرچشمهٔ لطف و بخشش خدا شگفت نیست که چون شب به روز تبدیل شود، خورشید بر همه بتابد؛ یعنی امید لطف الهی برای همگان وجود دارد.
ما کیانیم که در معرض یاران آییم / ماکیان را چه محل در نظر باز سپید
ما چه کسانی هستیم که شایستهٔ حضور در میان دوستان و نیکان باشیم؟ جوجهمرغها و مرغان بیارزش در برابر نگاه شاهین جایگاهی ندارند.
تفسیر کلی
سعدی در این قطعه با زبانی فروتنانه به گناهان، بیثمری و ناتوانی خویش اعتراف میکند و در عین حال امید خود را از رحمت الهی از دست نمیدهد. او روز قیامت و امکان مجازات را سزاوار خویش میداند، اما بر کرم و بخشایش خداوند تکیه دارد. تشبیه خود به بیدِ بیثمر، بیانگر احساس تهیدستی معنوی و نداشتن هنر و حاصل در زندگی است. در پایان، شاعر لطف الهی را به خورشیدی تشبیه میکند که همچون تبدیل شب به روز، بر همه بندگان میتابد و امید نجات را زنده نگه میدارد.



