گفتند خلایق که تویی یوسف ثانی
حافظ-غزل شماره 475
گفتند خلایق که تویی یوسف ثانی
چون نیک بدیدم به حقیقت به از آنی
شیرین تر از آنی به شکرخنده که گویم
ای خسرو خوبان که تو شیرین زمانی
تشبیه دهانت نتوان کرد به غنچه
هرگز نبود غنچه بدین تنگ دهانی
صد بار بگفتی که دهم زان دهنت کام
چون سوسن آزاده چرا جمله زبانی
گویی بدهم کامت و جانت بستانم
ترسم ندهی کامم و جانم بستانی
چشم تو خدنگ از سپر جان گذراند
بیمار که دیده ست بدین سخت کمانی
چون اشک بیندازی اش از دیده ی مردم
آن را که دمی از نظر خویش برانی
معنی و تفسیر بیت های نخستین :
1.گفتند خلایق که تویی یوسف ثانی / چون نیک بدیدم به حقیقت به از آنی:
حافظ میگوید: مردم گفتند که تو یوسف ثانی هستی (یعنی به زیبایی یوسف هستی)، اما وقتی تو را به خوبی دیدم، فهمیدم که تو از یوسف هم زیباتری.
این بیت نشاندهندهی زیبایی بینظیر معشوق است که حتی از یوسف، نماد زیبایی در ادبیات، نیز فراتر است.
2.شیرین تر از آنی به شکرخنده که گویم / ای خسرو خوبان که تو شیرین زمانی:
حافظ میگوید: تو شیرینتر از آنی که بتوانم با واژهها توصیف کنم. ای پادشاه زیبایان، تو شیرینترین هستی.
این بیت نشاندهندهی شیرینی و جذابیت معشوق است که فراتر از توصیف است.
3.تشبیه دهانت نتوان کرد به غنچه / هرگز نبود غنچه بدین تنگ دهانی:
حافظ میگوید: نمیتوان دهان تو را به غنچه تشبیه کرد، زیرا هیچ غنچهای به این زیبایی و کوچکی نیست.
این بیت اشاره به زیبایی بینظیر دهان معشوق دارد که حتی از غنچه، نماد زیبایی در طبیعت، نیز زیباتر است.
4.صد بار بگفتی که دهم زان دهنت کام / چون سوسن آزاده چرا جمله زبانی:
حافظ میگوید: صد بار گفتهای که از آن دهان شیرینات به من کام (لذت) خواهی داد، اما مانند سوسن آزاده (که زبان ندارد)، چرا فقط حرف میزنی و عمل نمیکنی؟
این بیت نشاندهندهی انتظار و آرزوی حافظ برای رسیدن به وصال معشوق است.
معنی و تفسیر بیت های پایانی :
5.گویی بدهم کامت و جانت بستانم / ترسم ندهی کامم و جانم بستانی:
حافظ میگوید: گویی میخواهی به من کام (لذت) بدهی، اما در عوض جانم را بستانی. میترسم که نه کامم بدهی و نه جانم را بستانی.
این بیت نشاندهندهی ترس و تردید حافظ از عشق و وصال معشوق است.
6.چشم تو خدنگ از سپر جان گذراند / بیمار که دیده ست بدین سخت کمانی:
حافظ میگوید: چشم تو مانند تیر (خدنگ) از سپر جان میگذرد. هر کسی که این تیر سخت و کشنده را دیده است، بیمار شده است.
این بیت اشاره به قدرت جذابیت و کشندگی نگاه معشوق دارد که دلها را میرباید.
7.چون اشک بیندازی اش از دیده ی مردم / آن را که دمی از نظر خویش برانی:
حافظ میگوید: وقتی از چشم مردم اشک میاندازی، کسی که برای لحظهای از نظرت دور شده است، چه حالی خواهد داشت؟
این بیت نشاندهندهی تأثیر نگاه و رفتار معشوق بر دیگران است.
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.
