شراب لعل کش و روی مه جبینان بین
حافظ-غزل شماره 403
شراب لعل کش و روی مه جبینان بین
خلاف مذهب آنان جمال اینان بین
به زیر دلق ملمّع کمندها دارند
درازدستی این کوته آستینان بین
به خرمن دو جهان سر فرو نمیآرند
دماغ و کبر گدایان و خوشه چینان بین
بهای نیم کرشمه هزار جان طلبند
نیاز اهل دل و ناز نازنینان بین
حقوق صحبت ما را به باد داد و برفت
وفای صحبت یاران و همنشینان بین
اسیر عشق شدن چاره ی خلاص من است
ضمیر عاقبت اندیش پیش بینان بین
کدورت از دل حافظ ببرد صحبت دوست
صفای همّت پاکان و پاک دینان بین
معنی و تفسیر بیت های نخستین:
۱. شراب لعل کش و روی مه جبینان بین / خلاف مذهب آنان جمال اینان بین:
حافظ میگوید که شراب لعل (شراب سرخ) بنوش و روی ماهجبینان (معشوقان زیبا) را ببین. او میگوید که جمال اینان (معشوقان) خلاف مذهب آنان (دیگران) است. این بیت نشاندهندهی زیبایی بینظیر معشوق و تفاوت او با دیگران است.
۲. به زیر دلق ملمّع کمندها دارند / درازدستی این کوته آستینان بین:
شاعر میگوید که زیر دلق ملمّع (پوشش ظاهری) کمندها (دامها) دارند و درازدستی این کوتهآستینان (افراد ظاهرالصلاح) را ببین. این بیت بیانگر این است که افراد ظاهرالصلاح ممکن است در باطن دامهایی برای دیگران داشته باشند.
۳. به خرمن دو جهان سر فرو نمیآرند / دماغ و کبر گدایان و خوشه چینان بین:
حافظ میگوید که گدایان و خوشهچینان (افراد فقیر) سر خود را در برابر خرمن دو جهان (دنیا و آخرت) فرو نمیآورند و دماغ و کبر (غرور و تکبر) آنها را ببین. این بیت نشاندهندهی این است که حتی افراد فقیر نیز ممکن است دچار غرور و تکبر شوند.
معنی و تفسیر بیت های پایانی:
۴. بهای نیم کرشمه هزار جان طلبند / نیاز اهل دل و ناز نازنینان بین:
شاعر میگوید که بهای نیم کرشمه (نیم نگاه) معشوق هزار جان است و نیاز اهل دل (عاشقان) و ناز نازنینان (معشوقان) را ببین. این بیت بیانگر این است که عشق و زیبایی معشوق ارزش بالایی دارد.
۵. حقوق صحبت ما را به باد داد و برفت / وفای صحبت یاران و همنشینان بین:
حافظ میگوید که حقوق صحبت ما (حقوق دوستی و همنشینی) به باد داده شده و از بین رفته است و وفای صحبت یاران و همنشینان را ببین. این بیت نشاندهندهی این است که وفاداری در دوستی و همنشینی کم شده است.
۶. اسیر عشق شدن چاره ی خلاص من است / ضمیر عاقبت اندیش پیش بینان بین:
شاعر میگوید که اسیر عشق شدن چارهی خلاص او است و ضمیر عاقبتاندیش (اندیشهی آیندهنگر) پیشبینان را ببین. این بیت بیانگر این است که عشق راه نجات شاعر است.
۷. کدورت از دل حافظ ببرد صحبت دوست / صفای همّت پاکان و پاک دینان بین:
حافظ در پایان غزل میگوید که صحبت دوست (معشوق) کدورت را از دل او میبرد و صفای همّت پاکان و پاکدینان را ببین. این بیت نشاندهندهی این است که معشوق باعث پاکی و صفای دل شاعر میشود.
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.
