کسی که حسن و خط دوست در نظر دارد
حافظ-غزل شماره 116
کسی که حسن و خط دوست در نظر دارد
محقق ست که او حاصل بصر دارد
چو خامه در ره فرمان او سر طاعت
نهادهایم مگر او به تیغ بردارد
کسی به وصل تو چون شمع یافت پروانه
که زیر تیغ تو هر دم سری دگر دارد
به پای بوس تو دست کسی رسید که او
چو آستانه بدین در همیشه سر دارد
ز زهد خشک ملولم کجاست باده ی ناب
که بوی باده مدامم دماغ تر دارد
ز باده هیچت اگر نیست این نه بس که تو را
دمی ز وسوسه ی عقل بیخبر دارد
کسی که از ره تقوا قدم برون ننهاد
به عزم میکده اکنون ره سفر دارد
دل شکسته ی حافظ به خاک خواهد برد
چو لاله داغ هوایی که بر جگر دارد
معنی بیت های نخستین
1. کسی که حسن و خط دوست در نظر دارد / محقق ست که او حاصل بصر دارد:
هر کسی که زیبایی و خط دوستش را همواره در نظر دارد، قطعاً بینش و درک عمیقی از زیبایی دارد. او با نگاهش گویی گنجینهای از معنویت و عشق را در اختیار گرفته است. این شخص بهواقع بینایی حقیقی دارد، زیرا تنها ظاهر را نمیبیند، بلکه باطن زیباییها را نیز درک میکند.
2. چو خامه در ره فرمان او سر طاعت / نهادهایم مگر او به تیغ بردارد:
ما مانند قلمی هستیم که سر تسلیم در برابر فرمان او فرود آوردهایم و آمادهایم تا هر چه میخواهد انجام دهیم. اما آیا او این اطاعت را میپذیرد یا با تیغ بیاعتنایی از سر ما برمیدارد؟ این بیت نشاندهندهی عشق و ترس از طردشدگی است.
3. کسی به وصل تو چون شمع یافت پروانه / که زیر تیغ تو هر دم سری دگر دارد:
چه کسی میتواند مانند پروانهای که دور شمع میگردد، به وصال تو برسد؟ آنکه عاشق توست، هر لحظه زیر تیغ بیرحمیات سرش را از دست میدهد و باز عاشقانه بازمیگردد. این بیت بیانگر عشق بیقیدوشرط و فداکاری در راه معشوق است.
4. به پای بوس تو دست کسی رسید که او / چو آستانه بدین در همیشه سر دارد:
فقط کسی میتواند به پای تو برسد و آن را ببوسد که مانند آستانهی در، همیشه سر به زیر و خاضع باشد. این بیت اشاره به فروتنی و عشق بیپایان دارد، که در آن عاشق همواره خاضعانه در خدمت معشوق است.
معنی بیت های پایانی
5. ز زهد خشک ملولم کجاست باده ی ناب / که بوی باده مدامم دماغ تر دارد:
من از زهد خشک و بیروح خسته شدهام، کجاست آن شراب ناب که با بویش روح من را تازه کند؟ این بیت نشاندهندهی بیزاری حافظ از ریاکاری و تمایل او به عشق و حقیقت است.
6. ز باده هیچت اگر نیست این نه بس که تو را / دمی ز وسوسه ی عقل بیخبر دارد:
اگر از شراب بهرهای نداری، آیا این کافی نیست که حتی برای یک لحظه از وسوسههای عقل دور میشوی؟ حافظ در این بیت میگوید که مستی و عشق میتواند انسان را از قید تفکرهای پیچیده رها کند.
7. کسی که از ره تقوا قدم برون ننهاد / به عزم میکده اکنون ره سفر دارد:
کسی که هرگز از راه تقوا خارج نشده، اکنون قصد سفر به سوی میخانه را دارد. این بیت اشاره به تحول درونی دارد، گویا انسان گاهی از مسیرهای رسمی دور میشود تا حقیقت را در جای دیگری بیابد.
8. دل شکسته ی حافظ به خاک خواهد برد / چو لاله داغ هوایی که بر جگر دارد:
دل شکستهی حافظ به خاک سپرده خواهد شد، در حالی که همچون لاله، داغ عشقی سوزان بر قلبش دارد. این بیت نماد عشق جاودانه و رنجهای عاشقانه است که حتی پس از مرگ نیز باقی میماند.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.
