خیال روی تو چون بگذرد به گلشن چشم
حافظ-غزل شماره 339
خیال روی تو چون بگذرد به گلشن چشم
دل از پی نظر آید به سوی روزن چشم
سزای تکیه گهت منظری نمی‌بینم
منم ز عالم و این گوشه ی معیّن چشم
بیا که لعل و گهر در نثار مقدم تو
ز گنج خانه ی دل می‌کشم به روزن چشم
سحر سرشک روانم سر خرابی داشت
گرم نه خون جگر می‌گرفت دامن چشم
نخست روز که دیدم رخ تو دل می‌گفت
اگر رسد خللی خون من به گردن چشم
به بوی مژده ی وصل تو تا سحر شب دوش
به راه باد نهادم چراغ روشن چشم
به مردمی که دل دردمند حافظ را
مزن به ناوک دلدوز مردم افکن چشم
معنی و تفسیر بیت های نخستین
۱. خیال روی تو چون بگذرد به گلشن چشم / دل از پی نظر آید به سوی روزن چشم:
حافظ می‌گوید که وقتی خیال روی معشوق به گلشن چشم (چشم‌های زیبا) می‌گذرد، دل به دنبال نگاه معشوق به سوی روزن چشم (چشم‌های معشوق) می‌آید. این بیت نشان‌دهنده‌ی اشتیاق او به دیدار معشوق است.
۲. سزای تکیه گهت منظری نمی‌بینم / منم ز عالم و این گوشه ی معیّن چشم:
حافظ می‌گوید که هیچ منظری (چشم‌اندازی) سزاوار تکیه‌گاه تو (معشوق) نیست و او در این گوشه‌ی معین (چشم‌های معشوق) از عالم جدا شده است. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق او به معشوق و جدایی از دنیاست.
۳. بیا که لعل و گهر در نثار مقدم تو / ز گنج خانه ی دل می‌کشم به روزن چشم:
حافظ از معشوق می‌خواهد که بیاید، تا او لعل و گهر (اشک و خون دل) را در نثار قدم‌های او از گنج‌خانه‌ی دل به روزن چشم (چشم‌هایش) بکشد. این بیت نشان‌دهنده‌ی فداکاری و عشق بی‌قید و شرط اوست.
معنی و تفسیر بیت های پایانی
۴. سحر سرشک روانم سر خرابی داشت / گرم نه خون جگر می‌گرفت دامن چشم:
حافظ می‌گوید که اشک‌هایش در سحرگاه نشانه‌ی خرابی‌های اوست و اگر خون جگر (درد دل) نمی‌گرفت، دامن چشم‌هایش را می‌گرفت. این بیت نشان‌دهنده‌ی رنج‌های او از فراق معشوق است.
۵. نخست روز که دیدم رخ تو دل می‌گفت / اگر رسد خللی خون من به گردن چشم:
حافظ می‌گوید که از اولین روزی که رخ معشوق را دید، دلش گفت که اگر خللی (آسیبی) به او برسد، خون او به گردن چشم‌هایش خواهد بود. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق او از همان ابتدا است.
۶. به بوی مژده ی وصل تو تا سحر شب دوش / به راه باد نهادم چراغ روشن چشم:
حافظ می‌گوید که به امید مژده‌ی وصال معشوق، تا سحرگاه چراغ چشم‌هایش را روشن نگه داشته است. این بیت نشان‌دهنده‌ی امید او به دیدار معشوق است.
۷. به مردمی که دل دردمند حافظ را / مزن به ناوک دلدوز مردم افکن چشم:
حافظ از معشوق می‌خواهد که به مردمی، دل دردمند او را با ناوک دلدوز (نگاه تیرانداز) چشم‌هایش نیازارد. این بیت نشان‌دهنده‌ی دردمندی او و التماس به معشوق است.
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.