یک دو جامم دی سحرگه اتفاق افتاده بود
حافظ-غزل شماره 212
یک دو جامم دی سحرگه اتفاق افتاده بود
وز لب ساقی شرابم در مذاق افتاده بود
از سر مستی دگر با شاهد عهد شباب
رجعتی می‌خواستم لیکن طلاق افتاده بود
در مقامات طریقت هر کجا کردیم سیر
عافیت را با نظربازی فراق افتاده بود
ساقیا جام دمادم ده که در سیر طریق
هر که عاشق وش نیامد در نفاق افتاده بود
ای معبر مژده‌ای فرما که دوشم آفتاب
در شکرخواب صبوحی هم وثاق افتاده بود
نقش می‌بستم که گیرم گوشه‌ای زان چشم مست
طاقت و صبر از خم ابروش طاق افتاده بود
گر نکردی نصرت دین شاه یحیی از کرم
کار ملک و دین ز نظم و اتّساق افتاده بود
حافظ آن ساعت که این نظم پریشان می‌نوشت
طایر فکرش به دام اشتیاق افتاده بود
معنی بیت های نخستین
۱. یک دو جامم دی سحرگه اتفاق افتاده بود / وز لب ساقی شرابم در مذاق افتاده بود:
دیشب در سحرگاه یکی دو جام شراب به دستم رسید و از لب ساقی، شراب بر ذائقه‌ام نشست. این بیت به لذت نوشیدن شراب در سحرگاه اشاره دارد.
۲. از سر مستی دگر با شاهد عهد شباب / رجعتی می‌خواستم لیکن طلاق افتاده بود:
از روی مستی می‌خواستم بار دیگر با معشوق دوران جوانی دیدار کنم، اما میان ما جدایی افتاده بود. حافظ به یادآوری گذشته و جدایی ناخواسته اشاره می‌کند.
۳. در مقامات طریقت هر کجا کردیم سیر / عافیت را با نظربازی فراق افتاده بود:
در همه مراحل سلوک عرفانی که گشتیم، بین سلامتی و نگاه‌بازی جدایی افتاده بود. این بیت به تعارض میان عرفان و عشق اشاره دارد.
۴. ساقیا جام دمادم ده که در سیر طریق / هر که عاشق وش نیامد در نفاق افتاده بود:
ای ساقی، پی در پی جام بده چرا که در راه سلوک، هر که عاشق صادق نبوده در نفاق و دورویی افتاده است. شاعر به اهمیت صداقت در مسیر عشق اشاره می‌کند.
معنی بیت های پایانی
۵. ای معبر مژده‌ای فرما که دوشم آفتاب / در شکرخواب صبوحی هم وثاق افتاده بود:
ای خبررسان، بگو که دیشب خورشید (معشوق) در خواب شیرین سحرگاهی با من هم‌پیمان شد. این بیت به خواب خوش و دیدار معشوق در عالم رویا اشاره دارد.
۶. نقش می‌بستم که گیرم گوشه‌ای زان چشم مست / طاقت و صبر از خم ابروش طاق افتاده بود:
تصمیم گرفتم گوشه‌ای از آن چشم مست را به تصویر بکشم، اما صبر و طاقتم از خم ابرویش در هم شکست. حافظ به ناتوانی در توصیف زیبایی معشوق اشاره می‌کند.
۷. گر نکردی نصرت دین شاه یحیی از کرم / کار ملک و دین ز نظم و اتّساق افتاده بود:
اگر شاه یحیی به کرم خود یاری دین نمی‌کرد، نظام ملک و دین از هم گسیخته می‌شد. این بیت به نقش شاه در حفظ نظم و دین اشاره دارد.
۸. حافظ آن ساعت که این نظم پریشان می‌نوشت / طایر فکرش به دام اشتیاق افتاده بود:
حافظ در زمانی که این اشعار پریشان را می‌سرود، مرغ فکرش در دام اشتیاق گرفتار شده بود. این بیت به حال و هوای شاعر هنگام سرودن اشاره دارد.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.