هر آنکه جانب اهل خدا نگه دارد

حافظ-غزل شماره 122
هر آنکه جانب اهل خدا نگه دارد
خداش در همه حال از بلا نگه دارد
حدیث دوست نگویم مگر به حضرت دوست
که آشنا سخن آشنا نگه دارد
دلا معاش چنان کن که گر بلغزد پای
فرشتهات به دو دست دعا نگه دارد
گرت هواست که معشوق نگسلد پیمان
نگاه دار سرِ رشته تا نگه دارد
صبا بر آن سر زلف ار دل مرا بینی
ز روی لطف بگویش که جا نگه دارد
چو گفتمش که دلم را نگاه دار چه گفت
ز دست بنده چه خیزد خدا نگه دارد
سر و زر و دل و جانم فدای آن یاری
که حقّ صحبت مهر و وفا نگه دارد
غبار راه گذارت کجاست تا حافظ
به یادگار نسیم صبا نگه دارد
معنی بیت های نخستین
1. هر آنکه جانب اهل خدا نگه دارد / خداش در همه حال از بلا نگه دارد:
هر کس که حرمت اهل دل (عارفان) را پاس بدارد، خداوند در همه حال او را از بلاها حفظ خواهد کرد. این بیت بر اهمیت احترام به اولیای الهی و پاداش الهی این احترام تأکید دارد.
2. حدیث دوست نگویم مگر به حضرت دوست / که آشنا سخن آشنا نگه دارد:
راز دوست را تنها به حضور خود دوست خواهم گفت، چرا که فقط آشنا (معشوق) میتواند سخن آشنا (راز عشق) را درک و حفظ کند. حافظ در این بیت به قداست و خصوصی بودن اسرار عشق اشاره میکند.
3. دلا معاش چنان کن که گر بلغزد پای / فرشتهات به دو دست دعا نگه دارد:
ای دل! چنان زندگی کن که اگر پایت بلغزد، فرشتهات با دو دست دعا تو را نگه دارد. این بیت توصیه به زندگی پاک و درستکاری است که باعث حمایت الهی میشود.
4. گرت هواست که معشوق نگسلد پیمان / نگاه دار سرِ رشته تا نگه دارد:
اگر میخواهی پیمان معشوق گسسته نشود، سر رشته (دل) را نگه دار تا او نیز پیمان را حفظ کند. این بیت اشاره به رابطه دوسویه عاشق و معشوق دارد.
معنی بیت های پایانی
5. صبا بر آن سر زلف ار دل مرا بینی / ز روی لطف بگویش که جا نگه دارد:
ای نسیم! اگر آن سر زلف (معشوق) را دیدی و دل مرا (در آن اسیر) یافتی، از روی لطف به او بگو که جایی (توجهی) برای من نگه دارد. این بیت التماس عاشق برای توجه معشوق است.
6. چو گفتمش که دلم را نگاه دار چه گفت / ز دست بنده چه خیزد خدا نگه دارد:
وقتی به معشوق گفتم “دلم را نگه دار”، در پاسخ گفت: “از دست بنده چه کاری ساخته است؟ خدا نگهدار است.” این بیت نشاندهنده توکل عاشق به خداست.
7. سر و زر و دل و جانم فدای آن یاری / که حقّ صحبت مهر و وفا نگه دارد:
سر، مال، دل و جانم فدای آن یاری باد که حق همنشینی و وفا را نگه میدارد. حافظ در این بیت ارزش وفاداری و مهرورزی را ستایش میکند.
8. غبار راه گذارت کجاست تا حافظ / به یادگار نسیم صبا نگه دارد:
حافظ میپرسد: غبار راه تو کجاست تا آن را به یادگار نزد نسیم صبا نگه دارد؟ این بیت نشاندهنده علاقه شاعر به حفظ هر خاطرهای از معشوق است.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.



