غلام نرگس مست تو تاجدارانند
حافظ-غزل شماره 195
غلام نرگس مست تو تاجدارانند
خراب باده ی لعل تو هوشیارانند
تو را صبا و مرا آب دیده شد غمّاز
وگرنه عاشق و معشوق رازدارانند
ز زیر زلف دو تا چون گذر کنی بنگر
که از یمین و یسارت چه سوکوارانند
گذار کن چو صبا بر بنفشه زار و ببین
که از تطاول زلفت چه بیقرارانند
نصیب ماست بهشت ای خداشناس برو
که مستحق کرامت گناهکارانند
نه من بر آن گل عارض غزل سرایم و بس
که عندلیب تو از هر طرف هزارانند
تو دستگیر شو ای خضر پی خجسته که من
پیاده میروم و همرهان سوارانند
بیا به میکده و چهره ارغوانی کن
مرو به صومعه کآنجا سیاه کارانند
خلاص حافظ از آن زلف تابدار مباد
که بستگان کمند تو رستگارانند
معنی بیت های نخستین
۱. غلام نرگس مست تو تاجدارانند / خراب باده ی لعل تو هوشیارانند:
بندگان چشم مست تو همچون پادشاهانند و آنان که از باده لب شیرین تو مست شدهاند، در واقع هوشیارترین افرادند. این بیت به قدرت جادویی نگاه و لب معشوق اشاره دارد.
۲. تو را صبا و مرا آب دیده شد غمّاز / وگرنه عاشق و معشوق رازدارانند:
باد صبا برای تو و اشک من برای تو خبرچی شدهاند، وگرنه عاشق و معشوق رازداران خوبی هستند. حافظ به وفاداری عاشق و معشوق در حفظ اسرار اشاره میکند.
۳. ز زیر زلف دو تا چون گذر کنی بنگر / که از یمین و یسارت چه سوکوارانند:
وقتی از زیر زلف پرپیچ و تاب تو میگذری، بنگر که در دو طرفت چه سوگوارانی هستند. این بیت به تأثیر ویرانگر زلف معشوق بر عاشقان اشاره دارد.
۴. گذار کن چو صبا بر بنفشه زار و ببین / که از تطاول زلفت چه بیقرارانند:
مانند باد صبا بر گلزار بنفشه بگذر و ببین که چگونه از دست زلف سرکش تو بیقرار شدهاند. شاعر به آشفتگی عاشقان از جفای معشوق اشاره میکند.
معنی بیت های پایانی
۵. نصیب ماست بهشت ای خداشناس برو / که مستحق کرامت گناهکارانند:
ای زاهد، بهشت سهم ماست (برو)، چرا که گناهکاران سزاوار لطف و کرامت الهی هستند. این بیت به ارزش توبه و لطف الهی نسبت به گناهکاران اشاره دارد.
۶. نه من بر آن گل عارض غزل سرایم و بس / که عندلیب تو از هر طرف هزارانند:
من تنها شاعری نیستم که برای آن گل رخساره غزل میسرایم، بلکه هزاران بلبل (شاعر) از هر سو برای تو آواز میخوانند. حافظ به شهرت و محبوبیت معشوق اشاره دارد.
۷. تو دستگیر شو ای خضر پی خجسته که من / پیاده میروم و همرهان سوارانند:
ای خضر خوشبخت، دستگیر من شو، چرا که من پیاده میروم و همراهانم سواره هستند. این بیت به تنهایی شاعر در راه عشق اشاره دارد.
۸. بیا به میکده و چهره ارغوانی کن / مرو به صومعه کآنجا سیاه کارانند:
به میخانه بیا و چهرهات را مانند شراب سرخ کن، به صومعه نرو که اهل آن سیاهکارند. شاعر به صداقت میخانه در برابر ریاکاری صومعه اشاره میکند.
۹. خلاص حافظ از آن زلف تابدار مباد / که بستگان کمند تو رستگارانند:
حافظ را از آن زلف پرتاب رها مکن، چرا که اسیران کمند تو رستگارانند. این بیت به ارزش اسارت در راه عشق حقیقی اشاره دارد.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.
