آن خواجه ای که نیست چنو در همه عجم

قوامی رازی – شعر شماره 2

از ترجیع بندیست که اول آن ساقط و در مدح ابوالحسن علی بن الحسن البیهقی

آن خواجه ای که نیست چنو در همه عجم

در دین بلندمایه و در ملک محتشم

والاابوالحسن علی بن الحسن که هست

از جاهش اهل دولت و دین گشته محترم

از رشگ رای او شد اجرام زرد روی

وز پیش جاه او شد افلاک پشت خم

گر زانکه در حمایت انصاف او بود

در بوستان ز باد خزان کی رود ستم

هنگام فضل و وقت سخا نیستش نظیر

هم مرکز ادب شد و هم منبع کرم

از لطف جود دستش اگر یافتی خبر

از کان به پای خویش برون آمدی درم

پس گر سربریده نگوید یکی سخن

در دست او چگونه سخنگوی شد قلم

بی لطف عقل او نبود فضل در جهان

تنگی بود هرآینه چون آب گشت کم

دانسته بود صاحب کافی کفایتش

پیش از وجود او ز حیا رفت در عدم

آری نگون شود علم پادشاه شب

چون کوس آفتاب نوازد سپیده دم

سلطان وقت را شرف الدین وزیر باد

تا دین بود اجل شرف الدین ظهیر باد

ای از عدد یکی به هنر صدهزار مرد

دارند معطیان ز عطاء تو پیش خورد

از رشگ حرمت تو بزرگان مملکت

چون صبح و شمس با رخ زردند و باد سرد

از اولیای دولت در هیچ روزگار

نآورد چون تو گردش گردون تیز گرد

هستند پیش حمله ی تهدید امر تو

همچون زنان عاجز مردان شیر مرد

نظاره گاه جاه تو کرده است کردگار

این کاخ هفت کنگره ی گرد لاژورد

جفت تو نیست از فضلای جهان کسی

چون آفتابی از همه اجرام چرخ فرد

گویند فاضلان چو بینند فضل تو

سبحان آن خدای که این فضل با تو کرد

بدخواه با تو صدر نگشتست هم عنان

گنجشک با عقاب نبوده است هم نبرد

جزکار خامه ی تو نباشد صلاح ملک

جز ورد عندلیب نزیبد دعاء ورد

ای رای راد بخش تو درمان ملک و دین

این بیت فهم کن که مبادات هیچ درد

سلطان وقت را شرف الدین وزیر باد

تا دین بود اجل شرف الدین ظهیر باد

ایزد سعادت تو به نیک اتفاق داد

از تو وفاق جست و به خصمت نفاق داد

گردون تو را بقا و جهان را فنا نوشت

دولت تو را وصال و عدو را فراق داد

شیطان چو با عدوت شراب زقوم خورد

یزدان به اولیای تو “کاساً دهاق” داد

دولت ز جمله خاصگیان سرای ملک

از قصرهای نیک ترینت وثاق داد

در فضل و رای اهل خراسان چو بنگرید

سلطان تو را وزارت ملک عراق داد

زانجا که جاه توست وزارت چه سگ بود

سلطان وقت این عمل از اتفاق داد

هر کس که یافت خدمت تو ترک دهر کرد

هر کو بهشت جست جهان را طلاق داد

گاه ولادت تو فرشته ز ساق عرش

بنگر چه گفت چون ندی اشتیاق داد

کلک چو برق را به علی بیهقی سپرد

آن کو محمد عربی را براق داد

تا خاطرم به مدحت تو جفت فکر توست

طوقم خرد به گفتن این بیت طاق داد

سلطان وقت را شرف الدین وزیر باد

تا دین بود اجل شرف الدین ظهیر باد

بهتر ز روز دولت تو روزگار نیست

بعد از خدای چون تو خداوندگار نیست

با پای همت تو فلک زیر دست هست

با دست بخشش تو جهان پایدار نیست

سلطان که اختیار خدایست بر زمین

میر اختیار دین که چنو به اختیار نیست

این هر دو اختیار به یک روز اختیار

کردندت اختیار و چنین اختیار نیست

تا سایه ی رکیب تو بر اهل ری فتاد

کس نیست کز جلال تو خورشید وار نیست

ری را به اتفاق همه اهل روزگار

از روزگارها به ازین روزگار نیست

بنده ز دست حادثه نآمد به خدمتت

پایی که دردمند بود حقگزار نیست

گفتم دلا چو دیر به خدمت رسیده ای

عذری بخواه که خواستن عذر عار نیست

دل گفت تو ستایش او کن به عذر او

با آنکه کار نیست تو را هیچ کار نیست

ای یادگار صاحب کافی به گاه فضل

از گفت بنده بهتر ازین یادگار نیست

سلطان وقت را شرف الدین وزیر باد

تا دین بود اجل شرف الدین ظهیر باد

از شاعران عالم جز من که نانباست

نان سخن به رسته ی اندیشه در کراست

سیمرغ عقل برزگر خطه ی من است

کش آب و خاک چشمه ی حیوان و کیمیاست

گندم ز برج سنبله دارم ز دلو چرخ

سنگم زمین و دور فلک چرخ آسیاست

ناهید آرد و ماه خمیر و آفتاب نان

شب دود و انجم آتش و گردون تنور ماست

فکرت دکان و ذوق ترازو خرد محک

جان مشتری و دل درم و طبع نانباست

نان مشتری برد ز سر کلبتین من

با هم مرا تنور و ترازو شدست راست

نان چنین غذای تو را شاید ای بزرگ

تاج مرصع از جهت تخت پادشاست

نانی بدین صفت که تو را شرح داده ام

کی طعمه ی ستور دل آدمی لقاست

برخوان جان خویش به مهمان سرای خلد

در حلق علم لقمه ی ارواح انبیاست

با نثر و نظم تو که تواند فصیح بود

از عاجزی به دست قوامی چنین دعاست

سلطان وقت را شرف الدین وزیر باد

تا دین بود اجل شرف الدین ظهیر باد

اقبال عذر خواه تو هر بامداد باد

وز تو سریر ملک در ایوان داد باد

باغ نهال یار تو جنت صفت شدست

کاخ سرای خصم تو دوزخ نهاد باد

باد خزان غلام کف زرفشان توست

ابر بهار چاکر آن دست راد باد

بر آسمان دولت و دین ماه جاه تو

چون دختران گردون خورشید زاد باد

هر جامه ای که عمر تو را دوخت شامگاه

تا نفخ صور پیرهن بامداد باد

فرزند فضل را قلمت دایه آمدست

شاگرد جود را درمت اوستاد باد

در گوش و هوش آدمیان تا به رستخیز

شکر تو و شکایت بدخواه یاد باد

فرزند آنکه چاکر فرزند پاک توست

همچون نبیرگان تو والا نژاد باد

تا آب و خاک وآتش و بادست در جهان

هرچار؛ چاربالش آن طبع شاد باد