شادان رسید دوش نگارینم از سفر

قاآنی شیرازی – قصیده شماره 122

در ستایش امیر الامرا‌ٔ العظام نظام ا‌لدوله حسین ‌خان دام ‌مجده ا‌لعالی حکمران فارس فرماید

شادان رسید دوش نگارینم از سفر

وزگرد راه غالیه پاشیده بر قمر

زانسان که هست بر رخ من نقش آبله

از گرد راه مانده به رخسار او اثر

گفتی دو زلف او دو فرشته است عنبرین

بر چهر آفتاب بریشیده بال و پر

از وهم کرده دایره‌ای کاین مرا دهان

بر هیچ بسته منطقه‌ای کاین مرا کمر

معلوم من نشد که تنش بود یا حریر

مفهوم من نشد که لبش بود یا شکر

دستی زدم به زلفش و از هم گشودمش

فی‌الحال بوی مشک برآمد ز بوم و بر

گویند روز محشر یک نیزه آفتاب

تابد فراز خاک و صحیح است این خبر

یک نیزه هست قد وی و رویش آفتاب

زان رو فتاده غلغله ی حشر در بشر

زنجیر زلف او چو اسیران زنگبار

دلها قطار بسته به دنبال یکدگر

از تاب زلف و آب رخش جسم و چشم من

پر تاب چون شرر شد و پر آب چون شمر

در زلفکانش بس که دل افتاده روی دل

در حلقه‌های او نبود شانه را گذر

دندانه‌های شانه چو بر زلف او رسید

از هر کران زند به دل خلق نیشتر

گفتی دو چشم عاریه فرموده از غزال

و آن را به سحر تعبیه‌ کردست بر قمر

چشم خروس را که همه خلق دیده‌اند

دزدیده کاین مراست لب سرخ جان شکر

مانا که حسن هر دو جهان را بیافرید

در جزو جزو صورت او واهب الصور

حیران شدم که تا به چه عضوش کنم نگاه

زیرا که بود آن یک ازین یک بدیع‌تر

سوگند خورده است که از شرم پیکرش

تاجر به فارس نارد دیبا ز شوشتر

دستم اشاره ای به لب لعل او نمود

ز انگشت من دمید همه شاخ نیشکر

رویش به موی دیدم و بگریستم بلی

مه چون به عقرب آید بارد همی مطر

باری ز جای جستم و بوسیدمش رکاب

زودش پیاده‌کردم و بگرفتمش به بر

وانگه که موزه ی سفر از پا کشیدمش

بر سیم ساق او چو گدا دوختم نظر

گفتا به ساق من چه کنی این‌قدر نگاه

گفتم بسی به سیم تو مشتاقم ای پسر

خندید و گفت‌ کس ندهد سیم خود به ‌مفت

یک مشت زر بیاور و سیم مرا بخر

گفتم که زر ندارم لیکن گرت هواست

از مدح خواجه بر تو فشانم همی ‌گهر

کان هنر سپهر ظفر صاحب اختیار

سالار ملک فارس حسین‌خان نامور

آن سروری که پیشی بر وی نیافت کس

جز آنکه پیش پیش رکابش دو‌د ظفر

جز خشکی لب و تری دیده خصم او

در بحر و بر نصیب نیابد ز خشک و تر

کس را به غیر تیر نراند ز پیش خویش

وان نیز بهر دفع حسودان بد سیر

ای در جهان شریفتر از روح در بدن

وی در زمان عزیزتر از نور در بصر

امضا دهد عزایم قدر تو را قضا

اجراکند اوامر امر تو را قدر

از روی ورای تو دو نمونه است ماه و مهر

وز مهر و کین تو دو نشانه است خیر و شر

در روز حشر آید هر چیز در شمار

جز جود دست تو که برون است از شمر

گر‌ بوالبشر لقب نهمت بس غریب نیست

کامروز خلق را به حقیقت تویی پدر

کوته بود ز قامت بخت بلند تو

گر روزگار ابره شود چرخ آستر

زان در شبان تیره گریزد عدوی تو

کز سهم تو ز سایه ی خود می‌کند حذر

پشتی‌که همچو تیغ نشد خم به پیش تو

او را به راستی چو قلم می‌برند سر

رضوان خلد اگر تف تیغ تو بنگرد

حسرت خورد که کاش بدم مالک سقر

صدرا حکایت من و یار قدیم من

بشنو که گوش دشمنت از غصه باد کر

امروز گاه آنکه برون آمد آفتاب

ماهم چو یک سپهر سهیل آمد از سفر

ننشسته و نشسته رخ از گرد راه ‌گفت

فرسوده ی رهم به می‌ام خستگی ببر

زان باده بردمش‌ که اگر قطره ای از آن

ریزی به سنگ خاره شود سنگ جانور

نوشید و تند گشت و ترش‌کرد ابروان

گفتا شراب شیرین تلخی دهد ثمر

شیرین بد این شراب وز طعمش همی مرا

افسرده گشت خاطر و آزرده شد جگر

گفتم هلا چه جرم و خیانت به من نهی

بگشای چشم و بر لب و دندان خود نگر

زیرا ز بس‌ که هست دهان تو شکرین

شرین شود شراب چو در وی‌کند گذر

این باده تلخ بود به ماننده ی گلاب

شیرین شد این زمان ‌که درآمیخت با شکر

خندید و دوستانه به دشنام لب گشود

کای فتنه ی جهان چه کنی این همه هنر

خلاق نظم و نثری و مشهور شرق و غرب

سحار نکته سنجی و معروف بحر و بر

نبود عجب‌ که شعر تو را در بهشت حور

از بهر دلفریبی غلمان ‌کند ز بر

وانگه ز هرکران سخنی رفت در میان

تا رفته رفته جست ز احوال من خبر

گفتم هزار شکر که صیتم چو آفتاب

از خاوران‌ گرفته همی تا به باختر

تا صاحب اختیار به شیراز آمدست

هر روز کار من بود از خوب خوبتر

در عهد او غمی به خدا در دلم نبود

غیر از غم فراق تو ای سرو سیمبر

وانهم به سر رسید چو از در درآمدی

گفتا که در زمانه رسد هر غمی به سر

پس‌ گفت این‌ زمان به چه‌کاری و با که یار

گفتم به‌ کار باده و با یار سیمبر

گفتا که ‌کیست یار تو گفتم بتان همه

در حیرتم‌ که تا به ‌کدامین‌ کنم نظر

خوبان شهر با دل من جسته‌اند خوی

هر روز می‌کنند به بنگاه من حشر

گه شعر کی ملیح سرایم به مدح این

وانگه شویم دوست چو پرویز با شکر

با این‌ کنم مطایبه از صبح تا به شب

با آن‌ کنم ملاعبه از شام تا سحر

گفتا دریغ ازین دلک هرزه‌گرد تو

کاو چون گدای خانه به دوش است در به در

یاری چو من‌ گزین‌ که نماید تو را به طبع

مستغنی از محبت ترکان‌ کاشغر

گفتم تو آفتابی و خوبان شعاع تو

در شرق و غرب از ره وصل تو پی‌سپر

هرگه که دست من به مؤثر نمی‌رسد

ناچارم ای پسر که شتابم پی اثر

گفت این زمان‌ که آمدم و باز دیدیم

حالت چگونه باشد گفتم ز بد بتر

زانسان به خشم رفت که گفتی ز مژگانش

بارد همی به پیکر من ناچخ و تبر

گفت از چه رو ز بد بتری ‌گفتمش ز شرم

نقدی به‌ کف ندارم جز نقد جان و سر

شرم آیدم‌ که تا کنمت خرج آب و نان

حیرانم از کجا دهمت وجه خواب خور

گفت این زمان تو گفتی‌ کز صاحب اختیار

هر روز کار من شود از خوب خوب‌تر

مرسوم پار را مگرت مرحمت نکرد

گفتم مطوّل است و بگویمت مختصر

یک نیمه را حواله ی عمال کرد و باز

فرمود نقد می‌دهمت نیمه ی دگر

آن نیمه ی حواله سپردم به قرض خواه

زین نیم نقد باید ترتیب ما حضر

شرم آیدم‌ که زحمت خدّام او دهم

کان نیم نقد یابم و آسایم از خطر

گفتا تو را حکیم‌ که خواند که ابلهی

نادیده‌ام نظیر تو در هیچ بوم و بر

دانی‌که عاشق است‌ کف صاحب اختیار

بر هر لبی‌که خواهد ازو گنج سیم و زر

تو چون ‌گدای‌ کاهل جاهل نشسته‌ای

بر در خموش و خانه خدا از تو بی‌خبر

شیئی اللهی بزن‌که برآید ز خانه بانگ

یا اللهی بگو که‌ گشایند بر تو در

الحق خجل شدم‌ که به تحقیق هر چه‌‌ گفت

حق بود و حرف حق را در دل بود اثر

اکنون تو دانی و کرم خویش و فضل خویش

تو مفتخر به فضلی و ما جمله مفتقر

من بنده ی توام تو خداوند نعمتی

کافیست عرض حال خود از بنده این‌قدر

تا جن و انس و وحش و دد و دام می‌کنند

در بر و بحر نعت خداوند دادگر

شکر تو باد شیوه ی سکان آب خاک

مدح تو باد پیشه ی قطان بحر و بر

هر کاو عدوی جان تو مالش بود هبا

هر کاو حسود بخت تو خونش بود هدر

پشتش ز بار غم نشود گوژ چون‌کمان

هر کاو به راستی به تو پیوست چون وتر